فصل اول ـ کلیات و تعاریف‌

قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی‌
مصوب 21/7/1370
فصل اول ـ کلیات و تعاریف‌
ماده 1 ـ در این قانون عبارات اختصاری زیر جایگزین عناوین کامل آن می‌گردد:
الف ـ ( فرماندهی کل‌ ) به جای فرماندهی کل نیروهای مسلح‌.
ب ـ ( ستاد کل‌ ) به جای ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح‌.
ج ـ ( سپاه‌ ) به جای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی‌.
د ـ ( نیروهای مسلح‌ ) به جای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران‌.
هـ ـ ( وزارت‌ ) به جای وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح‌.
و ـ ( ارتش‌ ) به جای ارتش جمهوری اسلامی ایران‌.
ماده 2 ـ نیروهای مسلح عبارتنداز: سپاه‌ ، ارتش و نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی ایران‌.
ماده 3 ـ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به مجموعه ستادکل سپاه حوزه نمایندگی ولی فقیه در سپاه‌ ، سازمان حفاظت ‌اطلاعات سپاه‌ ، نیروی زمینی‌ ، هوایی‌ ، دریایی و مقاومت بسیج و قدس و سازمانهای وابسته به آنها اطلاق می‌گردد.

فصل دوم ـ ورود به خدمت
بخش اول ـ تعاریف‌
ماده 4 ـ استخدام درسپاه عبارت است از گزینش افراد واجد صلاحیت برای انجام خدمت موظف در یکی از مشاغل ‌پیش ‌بینی شده در این قانون‌.
ماده 5 ـ مشاغل سپاه‌ ، ستاد کل و وزارت از نظر ماهیت شغل‌ ، به سه گروه تقسیم می‌شوند: شغل نظامی‌ ، شغل کارمندی و شغل مشترک‌.
تبصره 1 ـ مشاغل فرماندهی‌ ، مدیریت‌های سطوح بالای سپاه و سایر مشاغلی که نیاز به دانش و مهارت نظامی داشته یا درارتباط مستقیم با ماموریت ‌های نظامی سپاه باشند از مشاغل نظامی محسوب می‌شوند.
تبصره 2 ـ غیر از مشاغل موضوع تبصره 1 این ماده‌ ، مدیریت سایر رده‌های سپاه و سایر مشاغلی که باپشتیبانی‌های مستقیم‌و نیز غیرمستقیم ماموریت‌های نظامی سپاه ارتباط دارند از مشاغل مشترک می‌باشند.
تبصره 3 ـ مشاغل نظامی‌ ، کارمندی‌ ، و مشترک با رعایت مفاد این قانون در جداول سازمان مشخص می‌شود.
ماده 6 ـ پرسنل سپاه کسانی هستند که برابر شرایط و مقررات مندرج دراین قانون و یا قانون خدمت وظیفه عمومی به خدمت‌پذیرفته می‌شوند و عبارتند از:
الف ـ کادر ثابت‌.
ب ـ وظیفه‌.
ج ـ پیمانی‌.
د ـ بسیجی‌.
ماده 7 ـ کادر ثابت به پرسنلی اطلاق می‌گردد که برای انجام خدمت مستمر در سپاه استخدام می‌شوند و عبارتند از:
الف ـ پاسداران رسمی‌(نظامیان‌)
ب ـ کارمندان‌.
ج ـ محصلین‌.
ماده 8 ـ پاسداران رسمی به پرسنلی اطلاق می‌گردد که برای جهاد در راه خدا و پاسداری و دفاع مسلحانه از انقلاب اسلامی‌و دستاوردهای آن و نظام جمهوری اسلامی ایران به استخدام سپاه درآمده و پس از طی دوره‌های آموزشی لازم به یکی ازدرجات پیش‌بینی شده در این قانون نایل و از لباس و علایم نظامی استفاده می‌نمایند.
ماده 9 ـ کارمندان پرسنلی هستند که بر اساس مدارج تحصیلی و یا مهارت تجربی و تخصصی استخدام شده و بدون استفاده‌از لباس و علایم نظامی‌ ، به یکی از رتبه‌های پیش‌بینی شده در این قانون نایل می‌شوند.
ماده 10 ـ محصلین پرسنلی هستند که به منظور خدمت در کادر ثابت به عنوان پاسدار رسمی یا کارمند استخدام و قبل ازانتصاب در یکی از مشاغل مندرج در این قانون در یکی از مراکز آموزشی سپاه‌ ، یا سایر موسسات آموزشی به هزینه سپاه‌مشغول تحصیل می‌باشند.
ماده 11 ـ پرسنل وظیفه کسانی هستند که مطابق قانون خدمت وظیفه عمومی در یکی از دوره‌های ضرورت‌ ، احتیاط یا ذخیره‌مشغول خدمت می‌باشند.
ماده 12 ـ پرسنل پیمانی به کسانی اطلاق می‌گردد که خدمت پیمانی را به صورت نظامی یا کارمندی برابر مقررات مندرج‌دراین قانون انجام می‌دهند.
ماده 13 ـ پرسنل بسیجی به افرادی اطلاق می‌شود که جهت تحقق ارتش بیست میلیونی تحت پوشش سپاه درمی آیند وعبارتند از:
الف ـ بسیجی عادی‌: عموم اقشار معتقد به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اهداف انقلاب اسلامی هستند که پس ازگذراندن دوره ‌آموزش عمومی به خدمت ارتش بیست میلیونی درآمده و سازماندهی می‌شوند.
ب ـ بسیجی فعال‌: آن دسته از بسیجیان عادی داوطلب هستند که واجد شرایط لازم بوده و پس از گذراندن دوره‌های‌آموزشی‌ ، سازماندهی شده و ضمن شرکت در برنامه‌های حفظ انسجام درانجام ماموریت‌های محوله با سپاه همکاری‌می‌کنند.
ج ـ بسیجی ویژه (پاسدار افتخاری‌): پرسنلی هستند که صلاحیت‌های یک پاسدار را دارا می‌باشند و پس از گذراندن‌آموزش‌های مطروحه دراین قانون سازماندهی گردیده و متعهد می‌گردند تا به هنگام نیاز به طور تمام وقت دراختیار سپاه قرارگیرند.
ماده 14 ـ سپاه می‌تواند از پرسنل رسمی وزارتخانه‌ها و موسسات وابسته به دولت یا نهادهای انقلابی و نیروهای مسلح باکسب موافقت سازمان مربوطه به تناسب در وظایف مورد نیاز بر طبق آیین نامه ‌ای که توسط ستاد کل سپاه با همکاری وزارت‌تهیه و به تصویب هیأت دولت می‌رسد به صورت مأمور و یا انتقال استفاده نماید.
تبصره ـ انتقال یا مأمور به خدمت نمودن اینگونه پرسنل در زمان جنگ و بحران‌ ، تابع ضوابط خاصی است که توسط ستادکل سپاه با همکاری وزارت و سازمان امور اداری و استخدامی کشور تهیه و به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.
ماده 15 ـ افراد خرید خدمت سپاه‌ ، ستاد کل و وزارت دفاع به کسانی اطلاق می‌شود که بر طبق مقررات مربوط خدمت‌مشخصی را برابر قرارداد تنظیمی انجام می‌دهند.

ماده 16 ـ شرایط عمومی استخدام کارد ثابت و پیمانی و پرسنل بسیجی ویژه (پاسدار افتخاری‌) به شرح زیر می‌باشد:
الف ـ اعتقاد به مبانی اسلام ناب محمدی (ص‌) ، انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران‌.
ب ـ اعتقاد و التزام عملی به ولایت فقیه‌.
ج ـ التزام عملی به احکام اسلام و قوانین جمهوری اسلامی و رعایت موازین اخلاق اسلامی‌.
د ـ عدم عضویت و هواداری از احزاب و گروه‌ها و سازمان‌های سیاسی‌.
هـ ـ نداشتن سابقه عضویت و یا هواداری ازاحزاب و گروه‌ها و سازمان‌های غیر اسلامی‌ ، التقاطی‌ ، الحادی و غیر قانونی‌.
و ـ عدم اعتیاد به مواد مخدر و محکومیت به محرومیت از خدمات دولتی‌.
ز ـ داشتن شرایط تحصیلی و یا تخصصی مورد نیاز.
ح ـ داشتن سلامت و توانایی جسمی و روانی متناسب با خدمات مورد نیاز.
ط ـ داشتن حداقل 16 سال سن تمام و حداکثر 40 سال سن‌.
ی ـ داشتن حسن شهرت و عدم سو سابقه‌.
تبصره 1 ـ استخدام پرسنل کادر ثابت‌ ، مشروط به داشتن تابعیت جمهوری اسلامی ایران می‌باشد.
تبصره 2 ـ پرسنل پیمانی و بسیجی ویژه از شرط حداکثر سن و محصلین از حداقل سن تعیین شده مستثنی می‌باشند.
تبصره 3 ـ برای مشاغل کارمندی در شرایط مساوی استخدام‌ ، ایثارگران انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و خانواده درجه‌یک آنان در اولویت می‌باشند.
تبصره 4 ـ استخدام پرسنل مذکور دراین ماده منوط به تأیید صلاحیت آنان توسط هیأت مرکزی گزینش است که پس ازارزیابی در طول دوره آموزش اولیه صورت می‌گیرد و در صورت لزوم هیأت مرکزی گزینش می‌تواند این اختیار را به‌هسته‌های گزینش تفویض نماید.
ماده 17 ـ هیأت مرکزی گزینش درسپاه مرکب از فرمانده کل سپاه یا جانشین وی‌ ، نماینده ولی فقیه درسپاه یا جانشین وی‌ ،رییس ستاد کل سپاه‌ ، مسیول حفاظت اطلاعات سپاه و معاون نیروی انسانی ستاد کل سپاه‌ ، به عنوان دبیر هیأت و وزیر یا جانشین وی تشکیل می‌گردد و درچارچوب مفاد این قانون‌ ، وظیفه تعیین سیاست‌های گزینش پرسنل سپاه و تدوین ‌دستورالعمل‌ های مورد نیاز و نظارت بر کار هسته‌های گزینش درسپاه را به عهده دارد.
تبصره ـ هسته‌های گزینش درستاد کل سپاه‌ ، نیروها و سازمان‌های وابسته‌ ، توسط هیأت مرکزی گزینش سپاه‌ ، برای گزینش‌پرسنل تشکیل می‌گردد.
ماده 18 ـ استخدام پرسنل نظامی برای خدمت در کادر ثابت بر اساس یکی از مقاطع تحصیلی پایان دوره‌های راهنمایی‌ ،دبیرستان‌ ، فوق دیپلم‌ ، لیسانس‌ ، فوق لیسانس و دکترا و بالاتر انجام می‌گیرد.
ماده 19 ـ کارمندان به دو صورت زیر استخدام می‌شوند:
الف ـ بر اساس مدارک تحصیلی در یکی از مقاطع پایان دوره‌های دبیرستان‌ ، فوق دیپلم‌ ، لیسانس‌ ، فوق لیسانس‌ ، دکترا وبالاتر.
ب ـ بر اساس تخصص و مهارت عملی باداشتن حداقل مدرک پایان دوره تکمیلی نهضت سواد آموزی و حداکثر پایان دوره‌دبیرستان‌.
ماده 20 ـ سپاه برای مشاغلی که مستلزم بکارگیری زنان باشد آنان را استخدام می‌نماید تغییر محل خدمت زنان بایدحتی‌الامکان تابع شرایط خدمتی همسران آنان باشد.
ماده 21 ـ سپاه می‌تواند به منظور تأمین نیاز سازمانی خود داوطلبانی را که حداقل دارای مدرک تحصیلی پایان دوره ابتدایی‌می‌باشند با اخذ تعهد5 سال خدمت نظامی و یا 6 سال خدمت کارمندی به صورت پیمانی استخدام نماید. تمدید مهلت وتجدید قرارداد مجاز نمی‌باشد.
تبصره 1 ـ خدمت پرسنل پیمانی که خدمت دوره ضرورت را انجام نداده‌اند به منزله انجام خدمت دوره ضرورت تلقی‌می‌گردد و درصورتی که قبل از خاتمه تعهد به هر علت از خدمت مستعفی یا برکنار گردند برابر قانون خدمت وظیفه عمومی‌با آنان رفتار خواهد شد.
تبصره 2 ـ سپاه می‌تواند پرسنلی را که درحال انجام خدمت دوره ضرورت می‌باشد به صورت پیمانی استخدام نماید.
ماده 22 ـ سپاه می‌تواند در صورت نیاز از پرسنل وظیفه در حین دوره خدمت ضرورت و همچنین پرسنل پیمانی در طول‌مدت قرارداد و پرسنل بسیجی اعم از عادی‌ ، فعال یا ویژه که شرایط لازم را دارا هستند برای کادر ثابت استخدام نماید و این‌قبیل داوطلبان در شرایط مساوی از اولویت بوخوردارند آموزش‌ ، درجه یا رتبه و ترفیعات آنان تابع مقررات مندرج در این‌قانون خواهد بود.
ماده 23 ـ سپاه می‌تواند در صورت نیاز از پرسنل بسیجی ویژه که حداقل 18 سال تمام سن داشته باشند ، قراردادی انعقادنمایدکه خدمت دوره ضرورت خود را پس از گذراندن آموزش‌های لازم درطول حداکثر 10 سال‌ ، هر سال به مدت حداقل‌یک ماه طی نمایند ، تا بدین وسیله همواره آمادگی رزمی برای ماموریت‌های مختلف در شرایط ویژه را داشته باشند.
تبصره 1 ـ سپاه در مواقع جنگ و اضطرار این نیروها را احضار نموده و چنانچه بیشتر از مدت یک ماه در هر سال خدمت‌نمایند به همان اندازه از مدت خدمت و آموزش سال‌های بعد کسر خواهد شد.
تبصره 2 ـ این دسته از پرسنل پس از گذراندن آموزش‌های لازم در بدو خدمت از حقوق اجتماعی افراد منقضی خدمت‌وظیفه عمومی برای استخدام و تحصیل و نظیر آن برخوردار می‌باشند ، لیکن در صورت قطع یا لغو یا بطلان قرارداد تا انجام‌کامل خدمت ضرورت‌ ، حقوق مزبور از آنها سلب می‌شود.
تبصره 3 ـ کلیه نهادها و سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها و شرکت‌های دولتی و کارفرمایان بخش خصوصی اعم از اشخاص حقیقی‌یا حقوقی موظفند شغل این دسته از افراد را در طول خدمت سالانه آنها در سپاه حفظ نمایند ، افراد مزبور در این مدت ازدستگاه مربوطه حقوق و مزایا دریافت نخواهد نمود.
تبصره 4 ـ حقوق و مزایای این افراد بعد از آموزش‌های لازم بدو خدمت مطابق حقوق و مزایای پرسنل کادر ثابت نظامی هم‌ردیف خواهد بود.
تبصره 5 ـ آیین نامه اجرایی این ماده توسط وزارت و ستاد کل سپاه پس از کسب نظر از سازمان امور اداری و استخدامی‌کشور تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.
ماده 24 ـ خرید خدمت اشخاص بنا به ضرورت و برای مدت محدود با تشخیص نیروها و سازمان‌های استخدام کننده به‌موجب آیین نامه موضوع ماده 37 قانون ارتش می‌باشد و اصلاحات مورد نیاز آن توسط ستاد کل سپاه با هماهنگی وزارت‌تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
ماده 25 ـ استخدام اعضای هیأت علمی موسسات آموزش عالی سپاه و پرداخت حق ‌التدریس به اساتید و مربیان مقاطع‌دانشگاهی بر اساس مقررات استخدامی هیأت علمی دانشگاه‌ها خواهد بود.
تبصره ـ استخدام مربی و پرداخت حق‌التدریس برای آموزش‌های پایین‌تر از سطوح دانشگاهی تابع آیین نامه موضوع ماده‌قانون ارتش خواهد بود. اصلاحات مورد نیاز توسط ستادکل سپاه با هماهنگی وزارت دفاع تهیه و به تصویب هیأت‌وزیران خواهد رسید.
ماده 26 ـ استخدام افراد درسپاه‌ ، بدون نیاز سازمانی و همچنین استخدام و یا تغییر وضع پرسنل جز به یکی از صور مذکور دراین قانون مطلقاً ممنوع است‌.

ماده 27 ـ تعداد و ترکیب نیروی انسانی سپاه‌ ، و همچنین نسبت درجات و رتبه‌های آنان بر مبنای خط‌مشی‌ ، استراتژی وتهدیدات‌ ، برابر جداول سازمان و تجهیزات مصوب و به نسبتی که به وسیله ستاد کل سپاه تعیین و به تصویب فرماندهی کل‌خواهد رسید ، مشخص می‌گردد.
تبصره 1 ـ جداول سازمان نیروی انسانی سپاه و ستاد کل شامل محل‌های سازمانی‌ ، و ضرورت نظامی یا کارمندی یا مشترک‌بودن شغل و درجات و رتبه‌های متناسب برای هر محل سازمانی حسب مورد توسط ستاد کل سپاه و ستاد کل تهیه و به‌تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.
تبصره 2 ـ به منظور جلوگیری از تورم پرسنل کادر ثابت درسپاه و سازمان ‌های وابسته‌ ، درجداول سازمانی مشاغل باید به ‌نحوی پیش‌بینی گردد که حتی ‌الامکان از پرسنل وظیفه‌ ، پیمانی و بسیجی استفاده شود.
ماده 28 ـ رسته عبارت است از مجموعه رشته‌های شغلی که از نظر تخصص یا نوع آموزش وابستگی و ارتباط نزدیک داشته‌باشند.
ماده 29 ـ مشاغل سپاه به تناسب احتیاج نیروها و سازمان‌ها از رسته‌ های مختلف تشکیل می‌شود. انواع رسته و علایم‌ رسته‌ای و همچنین علایم درجات و شکل لباس پرسنل نظامی به موجب دستورالعمل‌ هایی خواهد بود که توسط ستاد کل‌سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.
ماده 30 ـ به کارگیری پرسنل در مشاغل غیرمرتبط با رسته آنان ممنوع بوده و سپاه موظف است به منظور ایجاد انعطاف‌ در اجرای ماموریت ‌های محوله به غیر از رسته اصلی‌ ، رسته رزمی یا پشتیبانی رزمی دیگری برای کلیه پرسنل پیش‌بینی نماید.
تبصره ـ تغییر رسته پرسنل ممنوع می‌باشد و درموارد لزوم برابر دستورالعملی است که توسط ستاد کل سپاه تهیه و به‌تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.
ماده 31 ـ ستادکل سپاه موظف است حداکثر ظرف مدت یک سال درچارچوب این قانون‌ ، کلیه مشاغل سپاه را مورد بررسی‌و تجزیه و تحلیل قرار داده و شرح وظایف و شرایط احراز هر شغل را تعیین و پس از تایید فرماندهی کل سپاه در انتصابات و ترفیعات ملاک عمل قرار دهد.
ماده 32 ـ ستاد کل سپاه موظف است مشاغل مختص کارمندان موضوع بند(ب‌) ماده 19 این قانون رااز نظر پیچیدگی وتخصص به سه گروه (1) ،(2)و(3) و میزان مهارت درانجام مشاغل هر یک از سه گروه را به سه رده (1) ، (2) و (3) طبقه بندی‌نماید. کمیسیون ارزیابی مهارت در بدو استخدام‌ ، تخصص و مهارت این قبیل کارمندان را مورد ارزیابی قرارداده و گروه و رده‌آنان را تعیین می‌نماید.
ماده 33 ـ ستاد کل سپاه می‌تواند بنا به دستور فرماندهی کل سپاه‌ ، برای انجام وظایف پیش‌بینی نشده پست ‌های موقت را ایجاد نموده و حداکثر ظرف مدت یک سال تکلیف آنان رااز لحاظ حذف شغل و یا درج آن در جداول سازمان معین نماید.

 

فصل سوم ـ آموزش و ترفیعات


بخش اول ـ آموزش‌
ماده 34 ـ دوره‌های آموزشی پرسنل کادر ثابت و بسیجی ویژه به شرح زیر می‌باشد:
الف ـ دوره عمومی پاسداران‌.
ب ـ دوره تخصصی اولیه‌.
ج ـ دوره تخصصی تکمیلی‌.
د ـ دوره سرپرستی‌.
هـ ـ دوره‌های علمی و تخصصی‌.
و ـ دوره‌های علوم پایه نظامی‌.
ز ـ دوره مقدماتی رسته‌ای‌.
ح ـ دوره عالی رسته‌ای‌.
ط ـ دوره فرماندهی وستاد.
ی ـ دوره عالی جنگ‌.
ک ـ دوره علوم استراتژیک‌.
تبصره ـ نیروها و سازمان‌های وابسته به سپاه می‌توانند درصورت لزوم با هماهنگی ستاد کل سپاه علاوه بر آموزش‌های ‌فوق ، دوره‌های عرضی آموزشی تخصصی را برای پرسنل تشکیل دهند.
ماده 35 ـ مراکز آموزشی سپاه به شرح زیر می‌باشد:
الف ـ دبیرستان‌ها و هنرستان‌های سپاه‌.
ب ـ آموزشگاه نظامی‌.
ج ـ دانشکده‌های علوم و فنون نیروها.
د ـ دانشکده فرماندهی و ستاد.
هـ ـ دانشکده علوم استراتژیک‌.
و ـ دانشگاه امام حسین (ع‌) شامل دانشکده علوم پایه نظامی و دانشکده‌های علمی و تخصصی‌.
تبصره 1 ـ دانشکده علوم و فنون نیروها از لحاظ علمی به دانشگاه امام حسین (ع‌) وابسته بوده و توسط نیروها اداره می‌شود.
تبصره 2 ـ دانشکده عقیدتی ـ سیاسی و سایر مراکز آموزش رسته‌ای عقیدتی ـ سیاسی سپاه زیر نظر حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه اداره می‌شود.
ماده 36 ـ سپاه می‌تواند برای تأمین و تربیت پرسنل کادر ثابت بومی مورد نیاز در استان‌های مرزی با هماهنگی وزارت ‌آموزش و پرورش‌ ، دبیرستان و هنرستان تشکیل دهد.
تبصره ـ مراکز فوق به تشخیص ستاد کل سپاه‌ ، درنیروها به تناسب نیاز آنها تشکیل می‌گردد.
اساسنامه این نوع مراکز به تصویب وزارت آموزش و پرورش خواهد رسید.
ماده 37 ـ دوره آموزش عمومی پاسداران‌:
دوره آموزش عمومی پاسداران برای پرسنل کادر ثابت نظامی که با مدرک تحصیلی پایان دوره راهنمایی استخدام می‌شوندحداقل به مدت شش ماه در آموزشگاه نظامی و برای پرسنلی که با مدرک تحصیلی فوق دیپلم و بالاتر استخدام می‌شوندحداقل به مدت سه ماه در دانشگاه امام حسین‌(ع‌) تشکیل می‌شود. این دوره برای پرسنلی که با مدرک دیپلم استخدام‌می‌شوند درطول دوره‌های علوم پایه یا دانشکده علوم و فنون نیروها برگزار می‌شود.
ماده 38 ـ دوره آموزش تخصصی اولیه‌:
این دوره برای پرسنل کادر ثابت نظامی که با مدرک تحصیلی پایان دوره راهنمایی استخدام می‌گردند ، بلافاصله بعد از طی ‌دوره آموزش عمومی حداقل به مدت شش ماه در آموزشگاه‌های نظامی برگزار می‌شود. برنامه‌ها و مواد آموزشی این دوره‌باید طوری تنظیم گردد که فارغ ‌التحصیلان آن بتوانند از عهده مشاغل درجات رزم آور دومی و رزم آور یکمی برآیند.
تبصره ـ نیروها می‌توانند متناسب با نیاز خود نسبت به تشکیل آموزشگاههای نظامی جهت برگزاری دوره‌های آموزش‌عمومی پاسداری و تخصصی اولیه در یگانها و مناطق مختلف اقدام نمایند.
ماده 39 ـ دوره آموزش تخصصی و تکمیلی‌.
دوره‌های تخصصی تکمیلی برای تکمیل تخصص پرسنل کادر ثابت نظامی با داشتن درجه رزم آور یکمی به مدت حداقل 6ماه در دانشکده‌های علوم وفنون نیروها تشکیل می‌گردد و نیروها موظف هستند نسبت به تشکیل این دوره‌ها طوری اقدام‌نمایند که کلیه پرسنل با داشتن درجه رزم آور یکمی بتوانند به موقع این دوره را طی نمایند. برنامه‌ها و مواد آموزشی این دوره‌باید طوری تنظیم گردد که فارغ التحصیلان آن بتوانند از عهده مشاغل درجات رزمدار دومی و رزمدار یکمی بر آیند. نیل به‌درجه رزمدار دومی منوط به موفقیت در طی این دوره می‌باشد.
ماده 40 ـ دوره آموزش سرپرستی‌:
این دوره برای پرسنل موضوع تبصره یک ماده 77 این قانون دردرجه رزمدار یکمی به مدت حداقل 6 ماه بر حسب نیاز دردانشکده‌های علوم و فنون نیروها تشکیل می‌شود. برنامه‌ها و موادآموزشی این دوره باید طوری تنظیم شود که‌ فارغ ‌التحصیلان آن بتوانند از عهده مشاغل درجات ستوان سومی تا ستوان یکمی برآیند. نیل این پرسنل به درجه ستوان ‌سومی منوط به موفقیت درطی این دوره می‌باشد.
تبصره ـ سپاه می‌تواند دوره‌های آموزش تخصصی تکمیلی و سرپرستی را به صورت متوالی دریک مرحله اجرا نماید وهمچنین می تواند بخشی از این دوره‌ها را به صورت آموزش حین خدمت انجام دهد.
ماده 41 ـ دوره‌های آموزشی علوم پایه نظامی‌:
سپاه برای تأمین و تربیت پرسنل کادر ثابت نظامی که با مدرک دیپلم استخدام می‌شوند ، اقدام به تشکیل دانشکده علوم پایه‌ نظامی در دانشگاه امام حسین‌(ع‌) می‌نماید.حداقل مدت آموزش این دانشکده 7 ترم تحصیلی دردو دوره به شرح زیرمی‌باشد:
دوره اول ـ این دوره حداقل شامل 4 ترم تحصیلی می‌باشد و برای آموزش به کسانی که با مدرک تحصیلی پایان دوره دبیرستان‌از طریق مسابقه ورودی پذیرفته می‌شوند ، تشکیل می‌گردد.
دوره دوم ـ این دوره حداقل شامل سه ترم تحصیلی می‌باشد و برای کسانی که با انجام ارزیابی و مسابقه ورودی از بین ‌داوطلبان فارغ ‌التحصیل دوره اول پذیرفته شده‌اند تشکیل می‌گردد.
تبصره 1 ـ پرسنلی که با مدرک پایین‌تر از دیپلم استخدام شده و موفق به اخذ مدرک دیپلم شده‌اند حداکثر با 25 سال سن‌می‌توانند درآزمون ورودی دوره اول دانشکده علوم پایه نظامی شرکت نمایند و درشرایط مساوی حق تقدم با پرسنل شاغل‌است‌.
تبصره 2 ـ در صورت ضرورت و فوریت‌ ، سپاه می‌تواند از دارندگان مدارک فوق دیپلم مورد نیاز با داشتن حداکثر 25 سال‌سن‌ ، برای شرکت درآزمون ورودی دوره دوم آموزش علوم پایه نظامی ثبت نام نماید.
تبصره 3 ـ مواد و برنامه‌های آموزشی این دانشکده باید طوری تنظیم گردد که با گذراندن دوره‌های آموزش بعدی‌ ،فارغ ‌التحصیلان دوره اول از عهده مشاغل درجات ستوان سومی تا سرهنگی برآمده و فارغ ‌التحصیلان دوره دوم آمادگی انجام‌ وظیفه در مشاغل درجات ستوان دومی و بالاتر را داشته باشند.
تبصره 4 ـ ستاد کل سپاه می‌تواند دررسته‌هایی که ضروری می‌داند دوره‌های دوم علوم پایه نظامی‌ ، مقدماتی رسته ‌ای و عالی ‌رسته‌ای را به صورت پیوسته وبا حداقل پنج ترم تحصیلی اجرا نماید.
تبصره 5 ـ سپاه می‌تواند بنا به ضرورت دوره دوم علوم پایه نظامی رادردانشکده علوم و فنون نیروها اجرا نماید.
ماده 42 ـ دوره علمی و تخصصی‌:
سپاه به منظور تأمین و تربیت کادر ثابت فنی و تخصصی مورد نیاز دررسته‌های مشترک و رشته‌های دانشگاهی که امکان ‌تأمین آن از دانشگاههای کشور نمی‌باشد ، اقدام به تشکیل دانشکده‌های علمی تخصصی با همکاری وزارتین فرهنگ وآموزش عالی و بهداشت‌ ، درمان و آموزش پزشکی دردانشگاه امام حسین‌(ع‌) می‌نماید.
ماده 43 ـ دوره آموزش مقدماتی رسته‌ای‌:
دوره‌های مقدماتی رسته‌ای بر حسب نیاز به منظور آموزش مقدماتی برای رسته‌های مورد احتیاج به فارغ‌التحصیلان ‌دانشکده‌های علوم پایه نظامی و قبل از شروع به خدمت آنها ، حداقل به مدت شش ماه در دانشکده علوم و فنون نیروهاتشکیل می‌گردد.
تبصره ـ فارغ التحصیلان دوره اول علوم پایه که موفق به ورود به دوره دوم نشوند پس از گذراندن دوره مقدماتی رسته‌ای باداشتن حداکثر 27 سال سن می‌توانند در آزمون دوره دوم علوم پایه نظامی شرکت نمایند.
ماده 44 ـ دوره آموزش عالی رسته‌ای‌:
دوره‌های عالی رسته‌ای دردرجات ستوان یکمی و سروانی به مدت حداقل 6 ماه برای تمامی پرسنل فارغ التحصیل دوره‌های‌مقدماتی رسته‌ای و پرسنلی که درسطح فارغ التحصیلان این دوره شناخته می‌شوند و ازآموزش قبلی آنها حداقل 4 سال‌گذشته باشد متناسب با رسته‌های آنان حسب مورد در دانشکده‌های علوم و فنون نیروها یا دانشکده‌های علمی تخصصی‌دانشگاه امام حسین‌(ع‌) تشکیل می‌گردد ، نیل به درجه سرگردی این قبیل پرسنل منوط به طی این دوره می‌باشد.
ماده 45 ـ نیروها می‌توانند برای دوره‌های خاص از قبیل خلبانی و ناوبری‌ ، دوره‌های اول و دوم علوم پایه نظامی را دردانشکده‌های علوم و فنون نیروها به صورت پیوسته و با حداقل هفت ترم تحصیلی اجرا نمایند.
تبصره ـ درمواردی که برنامه‌ها و محتوای آموزشی این دوره‌ها با رعایت مفاد و مجموع حداقل مدت دوره‌های مقدماتی وعالی رسته‌ای برنامه ریزی و اجرا شده باشد ، فارغ‌التحصیلان مذکور دوره مقدماتی و عالی رسته‌ای گذرانده شناخته‌می‌شوند.
ماده 46 ـ دارندگان مدارک فوق دیپلم و بالاتر ، دررشته‌های تحصیلی که در برگیرنده محتوای آموزشی دوره‌های مقدماتی‌وعالی رسته‌ای هر یک از رسته‌های غیر رزمی باشند ، در صورت گذراندن آموزش‌های مورد نیاز حسب مورد آموزش‌های ‌مقدماتی یا عالی رسته‌ای دیده‌ ، شناخته می‌شوند.
ماده 47 ـ دوره آموزش فرماندهی و ستاد:
دوره آموزش و فرماندهی و ستاد ، برای آموزش به فارغ التحصیلان دوره‌های دوم دانشکده‌های علوم و فنون نیروها یا علوم‌پایه نظامی که دوره عالی رسته‌ای را طی نموده‌اند ، و یا درسطح فارغ التحصیلان این دوره شناخته شده‌اند و همچنین‌دارندگان مدارک لیسانس و بالاتر مورد نیاز که حداقل 3 سال از آموزش قبلی آنها گذشته باشد ، در درجات سرگردی‌ ، وسرهنگ دومی دردانشکده فرماندهی و ستاد تشکیل می‌شود و مدت دوره آن حداقل 9 ماه خواهد بود.
تبصره ـ مواد و برنامه‌های آموزشی دانشکده فرماندهی و ستاد می‌باید طوری تنظیم شود که فارغ التحصیلان آن توانایی‌طراحی‌ ، فرماندهی و مدیریت رده‌های بالای سپاه وسایر نیروهای مسلح را داشته باشند. فارغ التحصیلان دانشکده‌فرماندهی وستاد از یک سال ارشدیت برخوردار می‌گردند.
ماده 48 ـ دوره آموزش عالی جنگ‌:
این دوره برای فارغ التحصیلان دوره آموزش فرماندهی و ستاد که حداقل دو سال از آموزش قبلی آنها گذشته باشد ، دردرجات سرهنگی و سرتیپ دومی دردانشکده فرماندهی و ستاد سپاه تشکیل می‌شود. حداقل مدت این دوره 9 ماه بوده وفارغ التحصیلان آن از یک سال ارشدیت برخوردار خواهند بود. مواد و برنامه‌های آموزشی این دوره باید طوری تنظیم شودکه فارغ التحصیلان آن آشنایی کافی با طرح‌های دفاعی کشور را داشته باشند و نیل به درجه سپهبدی و ارتشبدی مشروط به‌گذراندن این دوره خواهد بود.
ماده 48 ـ دوره آموزش علوم استراتژیک‌:
این دوره برای آموزش‌ ، مطالعه و تحقیق در زمینه سیاست کلی نظامی ـ سیاسی و خط‌مشی کشور درامور دفاعی به مدت یک‌سال خواهد بود.فارغ التحصیلان دوره‌های دانشکده فرماندهی و ستاد و دارندگان مدارک تحصیلی فوق لیسانس و دکترای‌ مورد نیاز سپاه با داشتن حداقل درجه سرهنگی و کارمندانی که دارای مدرک تحصیلی فوق لیسانس و بالاتر می‌باشند ،همچنین مقامات مملکتی که نظامی نبوده‌ ، ولی به نحوی ازانحا درمسایل دفاعی مسوولیت‌هایی دارند و فرماندهان ومدیران‌رده بالای نیروهای مسلح ملل مسلمان مستضعف غیر معارض با اسلام با معرفی فرماندهی کل سپاه و تصویب فرماندهی کل‌می‌توانند این دوره را طی نمایند. این دوره دردانشکده علوم استراتژیک ستاد کل سپاه برگزار می‌گردد.
تبصره ـ ستاد کل موظف است پس از کسب آمادگی لازم و تصویب فرماندهی کل‌ ، دانشکده علوم استراتژیک سپاه ودانشگاه علوم استراتژیک ارتش رادر هم ادغام و دوره‌های آموزش علوم استراتژیک را تحت نظر آن ستاد برگزار نماید.
ماده 50 ـ کلیه کارمندان اعم از کادر ثابت و پیمانی در بدو خدمت باید یک دوره آموزش مقدماتی نظامی و آشنایی با قوانین ومقررات و آیین نامه‌ها و وضعیت خدمتی خویش در سپاه راطی نمایند. مدت این دوره برای پرسنلی که دوره خدمت‌ضرورت را طی نموده‌اند حداقل یک ماه می‌باشد و برای کسانی که دوره ضرورت را طی ننموده‌اند حداقل سه ماه خواهدبود.
ماده 51 ـ پرسنل پیمانی که به صورت نظامی خدمت خواهند کرد و همچنین پرسنل وظیفه در بدو خدمت‌ ، دوره‌های‌آموزشی مقدماتی نظامی و تخصصی مربوطه راطی خواهند نمود.
تبصره ـ سپاه موظف است با همکاری نهضت سواد آموزی‌ ، و ارگان‌های ذیربط برای پرسنل وظیفه امکانات سوادآموزی رافراهم آورد.
ماده 52 ـ اساسنامه‌ ، مواد و برنامه‌های آموزشی هر یک از دوره‌ها و مراکز آموزشی با توجه به مواد مندرج دراین قانون وقوانین آموزشی کشور توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.
تبصره 1 ـ تهیه اساسنامه و برنامه‌های آموزشی دوره‌ها و مراکز آموزشی رسته عقیدتی ـ سیاسی به عهده نمایندگی ولی فقیه‌درسپاه می‌باشد.
تبصره 2 ـ برنامه‌های آموزش‌های عقیدتی ـ سیاسی دوره‌ها با هماهنگی نمایندگی ولی فقیه ومواد آموزش‌های عقیدتی ـسیاسی و حفاظت اطلاعات دوره‌ها ، توسط نماینده ولی فقیه و حفاظت اطلاعات درسپاه تهیه می‌شود.
ماده 53 ـ آموزش‌های سپاه باید به گونه‌ای برنامه ریزی و اجرا گردد که نیاز سازمان مربوط را به بهترین نحو مرتفع نموده وسپاه را به سمت خودکفایی سوق دهد و درزمان صلح نیز ، پرسنل از عهده انجام وظایف مقرر دراصل 147 قانون اساسی‌برآیند.
ماده 54 ـ سپاه موظف است برای تقویت بینش عقیدتی ـ سیاسی و بالا بردن دانش و توان نظامی پرسنل درحین خدمت‌ ،نسبت به انتشار نشریات و برگزاری اردوهای آموزشی‌ ، سفرهای علمی و دوره‌های کوتاه مدت توجیهی و نیز تداوم آموزش‌اقدام نماید.
ماده 55 ـ سپاه موظف است در کلیه آموزش‌ها و در حین خدمت برنامه‌های لازم را به منظور کسب آمادگی جسمانی پرسنل‌ ،متناسب با ماموریت‌ها پیش‌بینی و اجرا نماید.
ماده 56 ـ پرسنلی که به هر یک از مراکز و دوره‌های آموزشی پیش‌بینی شده دراین قانون اعزام می‌شوند باید فرصت ادامه‌خدمت و بازدهی متناسب با مدت و کیفیت و اهمیت دوره‌آموزش به میزان حداقل دو برابر مدت تحصیلی پس از اتمام آن راداشته باشند. این مدت در اساسنامه‌های آموزشی تعیین می‌گردد.
ماده 57 ـ ستاد کل سپاه موظف است با هماهنگی وزارتخانه‌های فرهنگ و آموزش عالی و بهداشت‌ ، درمان و آموزش‌پزشکی بخشی از نیازهای تخصصی خود رااز طریق بورسیه از دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی خارج از سپاه تأمین نماید.
ماده 58 ـ ستاد کل سپاه موظف است همه ساله نیازهای تخصصی و تحصیلی خودرا اعلام نماید تا پرسنل در صورت تمایل‌بتوانند با موافقت نیرو یا سازمان مربوطه‌ ، در رشته‌های مزبور تحصیل نمایند.
ماده 59 ـ درزمان جنگ و بحران وبنا به ضرورت‌ ، طول دوره‌های آموزشی به پیشنهاد سپاه و تصویب فرماندهی کل با حفظ‌سطح کیفی آموزش‌ها می‌تواند تقلیل یابد.
ماده 60 ـ ستاد کل سپاه می‌تواند هریک از دوره‌های آموزشی را که بین دو یا چند نیرو و سازمان مشترک باشد ، به وسیله‌ ،یکی از نیروها یا سازمان‌ها که بیشترین نیاز رابنا به تایید فرمانده کل سپاه دارد ، دایر نماید. پرسنل سایر نیروها و سازمان‌ها نیزدر آن دوره آموزش خواهند دید.
ماده 61 ـ دوره‌های آموزشی پرسنل بسیجی عادی و فعال به شرح زیر می‌باشد:
الف ـ دوره عمومی مقدماتی‌.
ب ـ دوره عمومی تکمیلی‌.
ج ـ دوره تخصصی بسیج‌.
د ـ دوره یادآوری و حفظ انسجام‌.
ماده 62 ـ دوره آموزش عمومی مقدماتی بسیج‌:
دوره‌های‌آموزش عمومی مقدماتی عبارتند از آموزش‌های اولیه درحد دفاع که برای کلیه بسیجیان عادی و فعال حداقل به‌مدت 15 روز در رده‌های مقاومت نیروهای مقاومت بسیج سپاه‌ ، درمحلات‌ ، ادارات‌ ، سازمان‌ها ، موسسات دولتی و غیردولتی‌ ، در زمینه‌های دفاع نظامی و مقاومت محلی برگزارمی‌گردد.
ماده 63 ـ دوره آموزش عمومی تکمیلی بسیج‌:
دوره‌های آموزش عمومی تکمیلی بسیج برای آن عده از بسیجیان که دوره عمومی مقدماتی را طی کرده باشند به مدت چهل‌و پنج روز در مراکز آموزشی نیروی مقاومت بسیج سپاه برگزار می‌شود. برنامه‌ها و مواد آموزشی این دوره باید چنان تنظیم‌شود که این دوره معادل دو ماه از آموزش و خدمت وظیفه عمومی افراد محسوب شود.
ماده 64 ـ وزارت آموزش و پرورش موظف است با هماهنگی و نظارت سپاه‌ ، نسبت به اجرای آموزش‌های تیوری و عملی‌نظامی درقالب دروس اجباری‌ ، دربین محصلین مقاطع مختلف تحصیلی‌ ، به منظور تحقق ارتش بیست میلیونی‌ ، ایجاد علاقه وآمادگی دفاعی و حفظ و تداوم آن در زمینه‌های دفاع نظامی‌ ، غیر نظامی و مقاومت محلی به ترتیب زیر اقدام نماید:
الف ـ در مقطع راهنمایی حدقل 2 ساعت درهفته به صورت تیوری و یک روز در سال به صورت اردوی عملی‌.
ب ـ درمقطع متوسطه حداقل 3 ساعت در هفته به صورت تیوری و 3 روز در سال به صورت اردوهای عملی به نحوی که‌درپایان دوره متوسطه معادل آموزش‌های مقدماتی نظام وظیفه را گذرانده باشند.
تبصره 1 ـ آیین نامه اجرایی این ماده شامل نحوه نظارت سپاه و همکاری و هماهنگی بین سپاه و آموزش و پرورش و محتوی‌و نحوه تنظیم مواد درسی و کلاس‌ها و اردوهای عملی و نحوه معافیت از اردوهای عملی و نحوه احتساب نمرات‌ ، با توجه به‌سایر مواد این قانون توسط ستاد کل سپاه‌ ، وزارتخانه‌های دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و آموزش و پرورش تهیه و پس تاییدستاد کل به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.
تبصره 2 ـ اجرای برنامه‌ها ، آموزش‌ها و سازماندهی لازم به منظور ایجاد علاقه و جاذبه نسبت به دفاع با استفاده از کتب‌درسی و برنامه‌های ضمن تحصیل و صدا و سیما در مقطع ابتدایی مطابق آیین نامه‌ای است که توسط وزارت آموزش وپرورش و با هماهنگی سپاه تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.
تبصره 3 ـ آموزش‌های موضوع این ماده برای زنان متناسب با شرایط آنها ، به ویژه در زمینه امداد ، پشتیبانی‌ ، مقاومت محلی‌و دفاع غیر نظامی خواهد بود.
تبصره 4 ـ آموزش‌های مقطع راهنمایی معادل دوره آموزش عمومی مقدماتی بسیج می‌باشد و آموزش‌های مقطع متوسطه‌معادل دوره آموزش عمومی تکمیلی بسیج بوده و معادل دو ماه از خدمت وظیفه عمومی افراد محسوب می‌شود.
ماده 65 ـ دوره تخصصی بسیج‌:
این دوره برای آن عده از بسیجیان فعال که دوره عمومی تکمیلی را طی نموده‌اند ، به مدت یک ماه درمراکز آموزشی سپاه‌برگزار می‌گردد. برنامه و مواد آموزشی این دوره باید به طوری تنظیم شود که معادل یک ماه از آموزش و خدمت وظیفه‌عمومی آنان محسوب شود.
ماده 66 ـ سپاه موظف است حسب مورد با هماهنگی و همکاری شورای مدیریت حوزه علمیه و وزارتین فرهنگ و آموزش‌عالی و بهداشت‌ ، درمان و آموزش پزشکی‌ ، آموزش‌های تخصصی بسیج را برای افرادی که قبل از خدمت دوره ضرورت به‌تحصیلات عالیه در حوزه یا دانشگاه راه می‌یابند به صورت تیوری و اردوهای نظامی برگزار نماید.
تبصره 1 ـ آموزش‌های فوق جز واحدهای دروس اجباری دانشجویان درمقاطع کاردانی‌ ، کارشناسی‌ ، کارشناسی ارشد ودکترای پیوسته و همطراز آنها بوده و می‌بایستی به نحوی تنظیم گردد که معادل یک ماه از آموزش‌های دوره ضرورت خدمت‌وظیفه عمومی محسوب گردد.
تبصره 2 ـ آموزش‌های موضوع ماده 65 و این ماده برای زنان متناسب با شرایط آنها و به ویژه درزمینه‌امداد ، پشتیبانی‌مقاومت محلی و دفاع غیر نظامی خواهد بود.
تبصره 3 ـ تعداد و میزان واحدهای درسی و اردوهای عملی و نحوه معافیت از دروس تیوری و عملی نظامی با توجه به‌قوانین مربوطه بر طبق آیین نامه‌ای است که توسط ستاد کل سپاه و با هماهنگی وزارتخانه‌ها و مراجع ذیربط تهیه و حسب‌مورد به تصویب شورای مدیریت حوزه یا شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌رسد.
ماده 67 ـ آموزش‌های یادآوری و حفظ انسجام نیروهای احتیاط براساس قانون خدمت وظیفه عمومی درحدود اعتبارات‌مصوب به مدت 15ـ5 روز درسال در قالب گردان‌های احتیاط که در واحدهای رزمی و پشتیبانی رزمی و مراکز آموزش سپاه وارتش ایجاد می‌گردد ، به منظور حفظ توان رزمی و تخصصی آنان انجام می‌پذیرد.
ماده 68 ـ آموزش‌های یادآوری و حفظ انسجام نیروهای ذخیره بر اساس قانون خدمت وظیفه عمومی و بسیجیان عادی وفعال در حدود اعتبارات مصوب به مدت حداکثر یک هفته در هر دو سال و به منظور ایجادآمادگی توسط نیروی مقاومت‌بسیج سپاه انجام می‌پذیرد.
تبصره 1 ـ این افراد توسط نیروی مقاومت بسیج سپاه درمناطق مختلف کشور متناسب با جمعیت آنان در رده‌های مقاومت‌سازماندهی می‌گردند.
تبصره 2 ـ سپاه موظف است دستورالعمل اجرایی مواد 67 و 68 این قانون را تهیه و به تصویب فرماندهی کل برساند.
ماده 69 ـ مدت دوره‌های آموزشی مذکور دراین قانون و مدت خدمت تمام وقت در سازمان‌های رزمی برای پرسنل بسیجی‌فعال و ویژه که مشمول خدمت وظیفه عمومی می‌باشند ، جز خدمت دوره ضرورت یا احتیاط آنان محسوب می‌گردد.
ماده 70 ـ کلیه دستگاه‌های اجرایی کشور که از افرادوظیفه مازاد نیروهای مسلح مطابق قوانین و مقررات کشور استفاده‌می‌نمایند ، موظفند برای تجدید آموزش نظامی و یااحضار در مواقع اضطرار و جنگی‌ ، افراد مذکور را مطابق دستورالعمل‌ستاد کل دراختیار نیروهای مسلح قرار دهند.
تبصره ـ احضار سایر نیروهای احتیاط و ذخیره مطابق ماده 56 قانون خدمت وظیفه عمومی و احضار اعضا بسیج مطابق‌دستورالعملی است که به تصویب فرماندهی کل می‌رسد.
ماده 71 ـ در اجرای اصل 147 قانون اساسی‌ ، سپاه موظف است بااستفاده از مشمولین واجد صلاحیت خدمت وظیفه‌عمومی درحد بسیجی عادی پس از گذرانیدن آموزش‌های عمومی و تخصصی اولیه واحدهای سازمان یافته بسیج فرهنگی‌ ،آموزشی‌ ، بهداشتی و سازندگی را ایجاد و بر طبق برنامه‌ها و سیاست‌های وزارتخانه‌ها و نهادهای مربوطه حسب مورد جهت‌آموزش‌ ، سواد آموزی‌ ، بهداشت و درمان و سازندگی روستاها و مناطق محروم کشور با حفظ نظارت بر امور انضباطی واجرای برنامه‌های تداوم آموزش آنان‌ ، دراختیار دستگاه‌های اجرایی ذیربط قرار دهد.
تبصره 1 ـ اقدام فوق مربوط به زمان صلح بوده و درزمان جنگ و بحران افراد فوق مطابق سیاست‌های ابلاغی از سوی ستادکل به کار گرفته می‌شوند.
تبصره 2 ـ تعداد و درصد افراد مورد نیاز از طبقات مختلف مشمولین‌ ، همه ساله به پیشنهاد هیأت وزیران و تایید ستاد کل‌تعیین می‌شود.
تبصره 3 ـ آیین نامه اجرایی این ماده توسط وزارت با هماهنگی ستا کل سپاه و ستاد کل تهیه و به تصویب هیأت وزیران‌می‌رسد.

ماده 72 ـ ترفیع عبارت است از نیل به درجه یارتبه بالاتر برابر مقررات این قانون‌.
تبصره ـ ترفیعات و روش اجرای آن به موجب آیین نامه‌ای است که توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل‌خواهد رسید.
ماده 73 ـ سپاه موظف است کلیه پرسنل کادرثابت و بسیجی ویژه را با توجه با عوامل زیر و طبق آیین نامه مربوطه موردارزیابی قرار دهد.
الف ـ رعایت موازین اخلاقی و شیونات اسلامی و صلاحیت‌های سیاسی ـ امنیتی‌.
ب ـ استعداد ، کارآیی و شایستگی درعملکرد و رعایت انضباط‌.
ج ـ نتایج آموزش‌های عقیدتی ـ سیاسی و نظامی حین خدمت‌.
د ـ نتایج سنجش و آزمون‌های آمادگی جسمانی در حین خدمت‌.
هـ ـ انجام ماموریت‌های خطرناک و سخت‌.
ماده 74 ـ سوابق و عملکرد پرسنل سپاه در مقاطع مختلف بر طبق آیین‌نامه مربوطه مورد ارزشیابی قرار گرفته و پس از تاییدکمیسیون ارزشیابی نیرو یا سازمان مربوط و تصویب مقامات مذکور در ماده 87 این قانون با توجه به امتیازات مکتسبه ازحداقل 6 ماده تأخیر درترفیع و حداکثر یک سال ارشدیت برخوردار خواهند شد.
تبصره 1 ـ ارزشیابی پرسنل قبل از موعد ترفیع خواهد بود و در هر مقطع ترفیعاتی حداقل یکبار ارزشیابی صورت خواهدگرفت و زمان ارزشیابی بنا به شرایط زمانی و نیاز سپاه متفاوت خواهد بود.
تبصره 2 ـ نتیجه ارزشیابی پرسنل برابر آیین نامه‌های مربوطه ملاک ترفیعات و انتصابات بوده و در تشویقات و تنبیهات واعزام به دوره‌های آموزشی نیز موثر خواهد بود.
تبصره 3 ـ ترکیب اعضا ، حدود اختیارات و وظایف و تعداد کمیسیون‌های ارزشیابی و نحوه ارزشیابی و ترفیعات پرسنل‌درچارچوب مواد مندرج دراین قانون توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.
ماده 75 ـ ترتیب درجات پرسنل نظامی نیروهای سپاه و درجات معادل آن در نیروی دریایی سپاه به شرح زیرمی باشد:
1 ـ سرباز : ناوی
2 ـ سرباز دوم‌: ناوی دوم‌
3 ـ سرباز یکم‌: ناوی یکم‌
4 ـ رزمیار : سرناوی‌
5 ـ رزم آور سوم‌: ناویار سوم‌
6 ـ رزم آور دوم : ناویار دوم‌
7 ـ رزم آور یکم : ناویار یکم‌
8 ـ رزم آور دوم : ناودار دوم‌
9 ـ رزم آور یکم : ناودار یکم‌
10 ـ ستوان سوم‌: ناوبان سوم‌
11 ـ ستوان دوم : ناوبان دوم‌
12 ـ ستوان یکم : ناوبان یکم‌
13 ـ سروان : ناو سروان‌
14 ـ سرگرد : ناو سالار سوم‌
15 ـ سرهنگ دوم‌: ناوسالار دوم‌
16 ـ سرهنگ‌ : ناوسالار یکم‌
17 ـ سرتیپ دوم : دریادار دوم‌
18 ـ سرتیپ‌: دریادار
19 ـ سرلشگر: دریابان‌
20 ـ سپهبد : دریاسالار
21 ـ ارتشبد : دریابد
تبصره ـ درکلیه مواردی که در این قانون عناوین درجات پرسنل نیروهای سپاه ذکر شده است درمورد پرسنل نیروی دریایی‌سپاه عناوین درجات معادل آن مورد نظر می‌باشد.
ماده 76 ـ تعداد رتبه‌ها برای کارمندان موضوع این قانون‌ ،20 رتبه بوده و کارمندان مزبور درصورت شایستگی و کارآیی هرچهار سال یک رتبه ارتقا خواهند یافت‌.
ماده 77 ـ پرسنلی که با مدرک تحصیلی پایین‌تر از دیپلم به استخدام سپاه درآمده‌اند بعد از طی دوره آموزش عمومی سپاه وآموزش تخصصی اولیه به درجه رزم آور دومی نایل آمده و حداقل مدت توقف آنان درکلیه درجات بعدی چهار سال خواهدبود.
تبصره 1 ـ پرسنل موضوع این ماده درصورتی که موفق به اخذ مدرک دیپلم شوند ولی شرایط شرکت درآزمون ورودی دوره‌اول علوم پایه نظامی یا دوره‌های معادل آن را نداشته باشند و یا موفق به طی آن دوره نشوند ، در صورت نیاز سپاه و گذراندن‌آموزش دوره سرپرستی مطابق ماده 40 این قانون می‌توانند به درجه ستوان سومی نایل شوند.
تبصره 2 ـ پرسنلی که موفق به اخذ مدرک تحصیلی بالاتر گردند به ازا هر سال تحصیلی تا مدرک دیپلم از 9 ماه ارشدیت‌برخوردار خواهند شد.
تبصره 3 ـ پرسنلی که موفق به اخذ مدرک دیپلم نگردند با درجه ستوان سومی بازنشسته می‌شوند.
تبصره 4 ـ سپاه می‌تواند در صورت درخواست پرسنل موضوع تبصره 3 این ماده و نیاز سپاه به آنها آنان را به صورت‌کارمندی موضوع بند ( ب‌ ) ماده 19 این قانون تغییر وضعیت دهد.
تبصره 5 ـ سپاه موظف است زمینه و شرایط لازم جهت آموزش دوره دبیرستان را در این درجات برای پرسنل فراهم نماید.
تبصره 6 ـ دولت موظف است نسبت به تأمین شغل مناسب برای پرسنل موضوع این ماده از قبیل واگذاری ابزار کار ، ادامه‌استخدام دردستگاه‌های دولتی یا واگذاری سرمایه جهت اشتغال‌ ، برابر آیین نامه‌ای که توسط وزارت دفاع با همکاری‌ستادکل سپاه و دیگر وزارتخانه‌های ذیربط تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد ، اقدام نماید به نحوی که پس ازخدمت‌درسپاه بدون شغل باقی نمانند.
ماده 78 ـ فارغ التحصیلان دوره اول دانشکده علوم نظامی به درجه ستوان سومی و فارغ التحصیلان دوره دوم به درجه ستوان‌دومی نایل می‌شوند و حداقل مدت توقف آنها دردرجات ستوانی 3 سال ودردرجات سروانی و بالاتر 4 سال به جز دردرجه‌سرهنگی که 5 سال می‌باشد.
تبصره ـ درمورد کسانی که به درجه سرتیپ دومی نایل شده‌اند و دانشکده فرماندهی و ستاد را طی نموده‌اند یا مدرک‌تحصیلی فوق لیسانس و بالاتر مورد نیاز و قابل قبول سپاه را دارند ارتقا به درجات سرتیپی وبالاتر برحسب نیاز با پیشنهادفرماندهی کل سپاه وتصویب فرماندهی کل خواهد بود.
ماده 79 ـ وضعیت ترفیعات پرسنل نظامی فارغ التحصیل مدارس و موسسات آموزش عالی و دانشگاه‌های کشور پس ازاستخدام و طی دوره آموزش عمومی پاسداری و فارغ التحصیلان دانشکده‌های علمی ـ تخصصی دانشگاه امام حسین‌(ع‌)حسب مورد به قرار زیر خواهد بود:
الف ـ دارندگان مدارک فوق دیپلم به درجه ستوان سومی نایل می‌شوند.
ب ـ دارندگان مدارک لیسانس به درجه ستوان دومی نایل می‌شوند.
ج ـ دارندگان مدارک بالاتر در ازا هر سال تحصیلی بالاتر از لیسانس یا معادل آن از دو سال ارشدیت نسبت به دارندگان مدرک‌لیسانس ودر ازا هرچهار سال ارشدیت از یک درجه بالاتر برخوردار می‌گردند و ترفیعات بعدی این قبیل پرسنل تابع مقررات‌ماده 78 این قانون خواهد بود.
ماده 80 ـ با پرسنلی که درطول خدمت موفق به اخذ و ارایه مدرک تحصیلی فوق دیپلم و بالاتر مورد نیاز قابل قبول سپاه شوندبه ترتیب زیر رفتار می‌شود:
الف ـ چنانچه درزمان ارایه مدرک تحصیلی درجه آنان پایین‌تر از درجات ورودی مدرک ارایه شده باشد به درجات ورودی‌مدرک جدید برابر مقررات ماده 79 این قانون نایل می‌شوند.
ب ـ چنانچه در زمان ارایه مدرک تحصیلی درجه آنان بالاتر از درجات ورودی مدرک ارایه شده باشد صرفاً ترفیعات بعدی‌آنان براساس مدرک تحصیلی جدید تابع مقررات ماده 78 این قانون خواهد بود.
ماده 81 ـ پرسنل پیمانی پس از طی دوره آموزش لازم به درجات یا رتبه‌های زیر نایل می‌شوند:
الف ـ دارندگان مدرک پایان دوره ابتدایی به درجه رزم آور سومی‌.
ب ـ دارندگان مدرک پایان دوره راهنمایی به درجه رزم آور دومی‌.
ج ـ دارندگان مدرک پایان دوره دبیرستان به درجه رزم آور یکمی یا رتبه 7.
د ـ دارندگان مدرک فوق دیپلم به درجه ستوان سومی یا رتبه 10.
هـ ـ دارندگان مدرک لیسانس به درجه ستوان دومی یا رتبه 11.
و ـ دارندگان مدرک بالاتر در ازا هر مقطع تحصیلی بالاتر از لیسانس یک درجه یا رتبه بالاتر برخوردار می‌گردند.
تبصره ـ پرسنل پیمانی کارمند که بر اساس تخصص و مهارت عملی و با مدرک تحصیلی پایین‌تر از دیپلم به استخدام درمی‌آیند برابر ماده 85 این قانون به رتبه‌های مربوطه نایل می‌شوند.
ماده 82 ـ پرسنل پیمانی و وظیفه که برابر مقررات این قانون درکادر ثابت استخدام می‌شوند چنانچه آموزش‌های مورد نیازکادر ثابت را طی نکرده باشند می‌بایست آن راطی نموده و چنانچه درجه آنان پس از آموزش‌های مزبور برابر درجات پیمانی‌و وظیفه آنان باشد مدت خدمت پیمانی و وظیفه درآن درجه جز سابقه ترفیع منظور خواهد شد.
تبصره 1 ـ پرسنلی که سابقه خدمت تمام وقت به صورت بسیجی فعال یا ویژه درسپاه دارند ، مشمول مقررات این ماده‌خواهند شد.
تبصره 2 ـ احتساب مدت خدمت پیمانی‌ ، وظیفه وبسیجی این قبیل پرسنل از نظر سنوات بازنشستگی مشروط به پرداخت‌کسور بازنشستگی به صندوق بازنشستگی سپاه می‌باشد.
ماده 83 ـ پرسنل وظیفه ازنظر نیل به درجات تابع مقررات قانون خدمت وظیفه عمومی بوده که باشرایط این قانون تطبیق داده‌خواهد شد.
ماده 84 ـ اولین رتبه کارمندان موضوع بند( الف‌ ) ماده 19 این قانون دربدو استخدام با مدرک پایان دوره دبیرستان ( 9 ) ، و بامدرک تحصیلی بالاتر از دیپلم به ازای هر دو سال تحصیلی بالاتر از دیپلم یک رتبه بالاتر از 9 می‌باشد.
تبصره 1 ـ در صورتی که تعداد سنوات تحصیلی بالاتر از دیپلم‌ ، فرد باشد ، به ازای آخرین سال تحصیلی‌ ، از 2 سال ارشدیت‌برخوردار می‌گردند.
تبصره 2 ـ کارمندان موضوع این ماده که درطول خدمت‌ ، مدرک تحصیلی بالاتر از مدرک ارایه شده در بدو استخدام که موردنیاز سازمان باشد ارایه نمایند ، چنانچه در زمان ارایه مدرک جدید رتبه خدمتی آنان پایین‌تر از رتبه ورودی مدرک ارایه شده‌باشد ، رتبه آنان به رتبه ورودی مدرک جدید تغییر یافته و از مزایای مقرره مربوط به آن در طول خدمت استفاده خواهند نمودو چنانچه درزمان ارایه مدرک تحصیلی‌ ، رتبه آنان بالاتر از رتبه ورودی مدرک ارایه شده باشد ، صرفاً ترفیعات بعدی آنان براساس مدرک تحصیلی جدید انجام خواهد شد.
ماده 85 ـ اولین رتبه کارمندان موضوع بند( ب‌ ) ماده 19 این قانون که با مهارتی در یکی از رده‌های یک تا سه برای مشاغلی‌استخدام می‌شوند که از نظر پیچیدگی و سختی در یکی از گروه‌های یک تا سه قرار دارند به شرح زیر می‌باشد:
الف ـ رده 1 گروه‌ ، رتبه (1).
ب ـ رده 2 گروه 1 و رده 1 گروه 2 ، رتبه (3).
ج ـ رده 3 گروه 1 و رده 2 گروه 2 و رده 1 گروه 3 ، رتبه (5).
د ـ رده 3 گروه 2 و رده 2 گروه 3 ، رتبه (6).
هـ ـ رده 3 گروه 3 ، رتبه (8).
تبصره 1 ـ کارمندان موضوع بند( الف‌ ) این ماده درصورت داشتن مدرک پایان دوره ابتدایی از 1 سال ارشدیت و کلیه‌کارمندان موضوع این ماده در صورت داشتن مدرک پایان دوره راهنمایی از 4 سال ارشدیت و به شرط داشتن مدرک پایان‌دوره دبیرستان از 8 سال ارشدیت برخوردار می‌گردند و در صورتی که در طول خدمت موفق به اخذ و ارایه این مدرک گردندو ازخدمت آنهاحداقل 5 سال باقی مانده باشد از تاریخ ارایه مدرک از ارشدیت مربوط برخوردار خواهند شد.
تبصره 2 ـ پرسنل موضوع این ماده چنانچه مدارک تحصیلی بالاتر از دیپلم راارایه دهند در صورت نیاز سپاه به کارمندی‌موضوع بند( الف‌ ) ماده 19 تغییر وضعیت داده و ترفیعات بعدی آنان مطابق ماده 84 این قانون خواهد بود.
تبصره 3 ـ کارمندان موضوع این ماده در صورتی که درطول خدمت موفق شوند درشغلی که درگروه بالاتر قرار دارد به تاییدکمیسیون ماده 32 این قانون با یکی از رده‌های سه گانه مهارت انجام وظیفه نمایند درصورت نیاز سازمان به گروه شغلی مزبورانتقال یافته و چنانچه رتبه ورودی رده مهارت و گروه شغلی جدید بالاتر از رتبه آنان درزمان انتصاب درشغل جدیدباشد اززمان انتصاب رتبه آنان به رتبه ورودی مزبور تغییر یافته و ازمزایای مقرره مربوط به آن در طول خدمت استفاده خواهند نمود.
ماده 86 ـ برای ترفیع پرسنل علاوه بر حایز بودن کلیه شرایط مقرر دراین قانون و ضوابط مربوط بایستی قبلاً یا همزمان یاترفیع در شغل سازمانی بالاتر منصوب شده باشد.
تبصره 1 ـ سپاه مکلف است حتی‌الامکان پیش‌بینی‌های لازم را در زمینه استخدام‌ ، آموزش و گردش مشاغل سازمانی به‌نحوی انجام دهد که پرسنل به علت نداشتن محل سازمانی از نیل به ترفیع محروم نگردند.
تبصره 2 ـ ایجاد یابالا بردن محل سازمانی به منظور ترفیع ممنوع است‌.
تبصره 3 ـ چنانچه ارتقا فرد بر اساس مقررات مربوط میسر نباشد و یا به تأخیر بیفتد دراین صورت پس از توقف حداقل‌مدت لازم دردرجه یا رتبه و یاحتی اخذ ارشدیت‌ ، در همان درجه یا رتبه ادامه خدمت خواهند داد.
تبصره 4 ـ ترفیع پرسنل موعد معینی نداشته و با داشتن کلیه شرایط لازم در هر موقع سال اعطا می‌گردد.
ماده 87 ـ ترفیع پرسنل با رعایت مواد مندرج دراین قانون منوط به تصویب مقامات ذیل می‌باشد:
الف ـ پرسنل نظامی تا درجه ستوان دومی و کارمندان تا رتبه 17 درنیروها ، فرمانده نیروی مربوطه‌ ، درستاد کل توسط رییس‌ستادکل‌ ، دروزارت توسط وزیر ، در ستاد کل سپاه توسط رییس ستاد کل سپاه ودرسازمان‌های وابسته توسط روسای‌سازمان‌ها.
ب ـ پرسنل نظامی از درجه ستوان یکمی تا سرتیپ دومی درسپاه توسط فرماندهی کل سپاه‌ ، دروزارت و ستادکل‌ ، توسط‌فرماندهی کل‌ ، و کارمندان از رتبه 18 و به بالا درسپاه توسط فرماندهی کل سپاه ودر وزارت توسط وزیر درستاد کل توسط‌رییس ستادکل‌.
ج ـ درجه سرتیپی و بالاتر توسط فرماندهی کل‌.
ماده 88 ـ درموارد استثنایی به منظور تأمین نیازمندی‌های سپاه و حفظ تعادل در سلسله مراتب مشاغل حساس حسب مورد باپیشنهاد رییس ستادکل‌ ، فرماندهی کل سپاه‌ ، وزیر و تصویب فرماندهی کل‌ ، پرسنل کادرثابت نظامی و بسیجیان ویژه ازحداکثر تا 2 درجه موقت ترفیع بهره‌مند می‌شوند.
تبصره 1 ـ پرسنلی که به درجه موقت نایل می‌شوند در تمامی مدتی که حق استفاده از درجه مزبور را دارند حقوق درجه‌موقت را دریافت خواهند داشت‌.
تبصره 2 ـ ترفیع این پرسنل ازلحاظ درجه ثابت تابع ضوابط مندرج دراین قانون می‌باشد.
تبصره 3 ـ درصورت رفع نیاز سازمانی یا عدم کارآیی و شایستگی ،درجه موقت حسب مورد بنا به پیشنهاد رییس ستادکل‌ ،فرماندهی کل سپاه و وزیر و باتصویب فرماندهی کل سلب می‌گردد.
تبصره 4 ـ درصورتی که مشمولین این ماده در حین استفاده از درجه موقت بازنشسته یا معلول یا فوت شوند عنوان و مزایای‌درجه موقت از آنان سلب می‌گردد ماخذ احتساب حقوق بازنشستگی یا وظیفه و یا مستمری بر مبنای حقوق درجه ثابت‌خواهد بود ، مگر درمورد پرسنل شهید ، جانباز ، مفقودالاثر در جبهه و اسیر که درجه موقت آنان مبنای احتساب حقوقمستمری و وظیفه خواهد بود.
ماده 89 ـ ارزشیابی و ترفیع پرسنل منتسب‌ ، فراری‌ ، بازداشت‌ ، محکومین قضایی و قانونی‌ ، غایب‌ ، منتظر خدمت و بدون کاربرابر مقررات این قانون و مطابق آیین نامه‌ای خواهد بود که به همین منظور توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی‌کل خواهد رسید.
ماده 90 ـ پرسنلی که به تنزیل موقت درجه یا رتبه تنبیه می‌شوند مدت مزبور جز سنوات لازم جهت ترفیعات آنها محسوب‌نخواهد شد.
ماده 91 ـ پرسنلی که سابقه خدمت در وزارتخانه‌هاو موسسات دولتی یا وابسته به دولت داشته یا همکاری تمام وقت بانهادهای انقلاب اسلامی به صورت رسمی یا داوطلبانه نموده و سوابق خدمتی آنان به سپاه منتقل می‌شود ، چنانچه سابقه‌خدمت مذکور دررابطه با شغل آنان درسپاه باشد ، جز سنوات خدمتی و ترفیعاتی محسوب خواهد شد و درغیر این صورت‌فقط درسنوات بازنشستگی به حساب می‌آید.
ماده 92 ـ مدارک علمی‌ ، فنی‌ ، حرفه‌ای و هنری که توسط مراجع ذیصلاح و رسمی کشور اعطا می‌گردد مطابق آیین‌نامه‌ای که‌توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید مشابه مدارک تحصیلی مورد ارزیابی قرار گرفته ودرترفیعات ملاک عمل خواهد بود.
ماده 93 ـ دانش‌آموزان زیر15 سال سن که دارای شرایط لازم برای عضویت ارتش بیست میلیونی می‌باشند ، به عنوان بسیجی‌عادی تلقی می‌شوند.
ماده 94 ـ درجات اعضای ارتش بیست میلیونی که شامل بسیجیان عادی وفعال بالای 15 سال سن می‌باشند و ترتیب آنهابه‌شرح زیر می‌باشد:
1 ـ رزمنده‌.
2 ـ رزمجو.
3 ـ دریادل‌.
4 ـ مجاهد.
تبصره 1 ـ درجداول سازمانی رده‌های مقاومت‌ ، محل‌های سازمانی پایین‌تر از ناحیه مقاومت با درجات مذکور دراین ماده وازناحیه مقاومت و بالاتر از درجات نظامی موضوع ماده 75 این قانون تعیین می‌گردد.
تبصره 2 ـ فرماندهی رده ناحیه مقاومت درارتش بیست میلیونی از بین بسیجیان ویژه یا کادر ثابت نظامی سپاه انتخاب شده وفرماندهان رده پایگاه مقاومت وگروه مقاومت ارتش بیست میلیونی می‌تواند از بین بسیجیان فعال که حداقل دارای درجات‌دریا دل و رزمجو بوده باشندانتخاب شوند.
تبصره 3 ـ بسیجیان عادی صرفاً به درجه رزمنده و بسیجیان فعال به درجات رزمجو و بالاتر نایل می‌گردند.
ماده 95 ـ نیل اعضای بسیجی به درجه رزمنده منوط به طی دوره آموزش عمومی مقدماتی موضوع ماده 62 این قانون ونیل به‌درجه رزمجو منوط به طی دوره آموزش تخصصی بسیج موضوع ماده 65 این قانون می‌باشد.
تبصره 1 ـ ترفیعات بعدی اعضای بسیجی متناسب با طی دوره‌های آموزشی حفظ انسجام موضوع بند ( د ) ماده 61 این‌قانون‌ ، میزان فعالیت دررده‌های مقاومت و امداد محلی و ماموریت‌های سپاه‌ ، کارایی و مهارت و صلاحیت و شایستگی‌ ،میزان تشویقات و سطح تحصیلاتی آنان مطابق دستورالعملی است که توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل‌خواهد رسید.
تبصره 2 ـ درهر صورت حداقل مدت توقف دردرجات رزمجو و دریادل جهت نیل به درجه بالاتر از تاریخ تصویب این‌قانون حداقل 5 سال می‌باشد.
ماده 96 ـ پرسنل بسیجی عادی و فعال به هنگام به کارگیری درسازمان رزم ویا گذراندن دوران خدمت وظیفه عمومی و پرسنل‌بسیجی ویژه‌ ، به درجات نظامی سپاه موضوع ماده 75 این قانون به شرح زیرنایل می‌گردند:
الف ـ بسیجیان عادی برابر مقررات مربوط به ترفیعات مشمولین خدمت وظیفه عمومی‌.
ب ـ بسیجیان فعال متناسب با میزان فعالیت‌ ، صلاحیت و شایستگی و طی دوره‌های آموزشی حداکثر تا دو درجه بالاتر نسبت‌به بسیجیان عادی‌.
ج ـ بسیجیان ویژه برابر مقررات مربوط به ترفیعات کادر ثابت نظامی و با توجه به مدرک تحصیلی‌ ، طی دوره‌های آموزشی‌ ،میزان فعالیت و صلاحیت و شایستگی متناسب با درجات نظامی و حد اکثر تا درجه ارتشبدی حداقل مدت توقف این دسته‌از پرسنل درهر درجه درصورت تمام وقت برابر حداقل مدت توقف پرسنل کادر ثابت در همان درجه مطابق دیگر مواد این‌قانون می‌باشند.
تبصره ـ آیین نامه اجرایی این ماده و چگونگی محاسبه میزان فعالیت‌ ،طی دوره‌های آموزشی صلاحیت و شایستگی پرسنل‌بسیجی درترفیعات آنان توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.

فصل چهارم ـ وضعیت پرسنل از لحاظ خدمت‌


ماده 97 ـ وضعیت پرسنل مشمول این قانون از لحاظ خدمت حسب مورد به شرح زیر خواهد بود:
الف ـ خدمت آزمایشی‌.
ب ـ خدمت آموزشی‌.
ج ـ حاضربه خدمت‌.
د ـ مامور.
هـ ـ مأمور به خدمت‌.
و ـ مرخصی‌.
ز ـ غایب‌.
ح ـ فراری‌.
ط ـ بازداشت‌.
ی ـ منتظر خدمت‌.
ک ـ بدون کار.
ل ـ منتسب‌.
ماده 98 ـ خدمت آزمایشی ـ وضع خدمتی کارمندانی است که برابر مقررات مربوط به خدمت پذیرفته شده و به منظور ارزیابی شایستگی‌های لازم به مدت 6 ماه تا 2 سال مرحله آزمایشی را می‌گذرانند.
ماده 99 ـ خدمت آموزشی ـ وضع خدمتی پرسنل کادر ثابت و بسیجی ویژه‌ای است که بدون داشتن شغل سازمانی در یکی ‌از موسسات یا مراکز آموزشی به هزینه سپاه یا وزارت یا ستاد کل آموزش می‌بینند.
تبصره ـ جز در مورد آموزش‌های بدو استخدام چنانچه دوره آموزش کمتر از 6 ماه باشد پرسنل با حفظ محل سازمانی به‌صورت مأمور دوره را طی خواهند نمود و در صورتی که دوره آموزش بیشتر از 6 ماه باشد پرسنل در دوران آموزش منتسب ‌خواهند بود.
ماده 100 ـ حاضر به خدمت ـ وضع پرسنلی است که برابر مقررات مربوطه در یکی از مشاغل سازمانی‌، منصوب وعملا درآن شغل انجام وظیفه می‌نمایند.
ماده 101 ـ مأمور وضعیت پرسنلی است که برای مدتی کمتر از یک سال دریکی از مشاغل سازمانی غیر از شغل سازمانی‌خود و یا در شغلی که درسازمان محلی برای آن پیش ‌بینی نشده است گمارده شده و یا به ستاد کل‌، وزارت وسایر نیروها وسازمان‌ها برای مدت مزبور اعزام گردند.
تبصره 1 ـ مأمور شدن و انتقال پرسنل ستادکل ووزارت به نیروها و سازمان‌های سپاه با تصویب ستادکل سپاه انجام خواهدشد.
تبصره 2 ـ نیروها و سازمان‌ها مکلفند پرسنل مازاد بر نیاز خود را به ستاد کل سپاه معرفی نمایند تا با انتقال یا مأمور نمودن ‌آنان به ستاد کل‌، وزارت و سایر نیروها و سازمان ‌ها امکان بهره برداری هر چه بیشتر از پرسنل و تأمین نیازهای سازمانی فراهم‌گردد.
ماده 102 ـ مأمور به خدمت ـ وضعیت پرسنلی است که به سایر وزارتخانه‌ ها و یا نهادها یاسازمان‌های دولتی یا وابسته به‌دولت مأمور می‌گردند.
تبصره ـ مأمور به خدمت شدن پرسنل منوط به تصویب مقامات مذکور درماده 87 این قانون و درج مراتب درفرمان همگانی ‌می‌باشد.
ماده 103 ـ مرخصی ـ وضع پرسنلی است که برابر مقررات مربوطه‌ ، درحال استفاده از مرخصی‌های زیر می‌باشند:
الف ـ مرخصی استحقاقی ـ پرسنل کادر ثابت‌، وظیفه و پیمانی حق استفاده از یک ماه مرخصی سالانه با استفاده از حقوق و مزایای مربوطه را دارا می‌باشند مدت مرخصی درمناطق بد آب و هوا 45 روز خواهد بود، پرسنل در دوره‌های آموزشی و تحصیلی می‌توانند طبق مقررات مندرج دراساسنامه آموزشگاه‌های مربوط از مرخصی آموزشی و تحصیلی استفاده نمایند.
ب ـ مرخصی استعلاجی ـ پرسنلی که به علت بیماری قادر به خدمت نمی‌باشند با تجویز پزشک مسئول‌، علاوه بر مرخصی‌استحقاقی حداکثر تا چهار ماه در سال می‌توانند از این مرخصی استفاده نمایند. با پرسنل زن از نظر مرخصی دوران بارداری ‌برابر با مشمولین قانون استخدام کشوری رفتار خواهد شد.
ج ـ مرخصی اضطراری ـ پرسنل که استحقاق مرخصی سالانه را نداشته ،لیکن بنا برضرورت نیاز به مرخصی دارند، می‌توانند از مرخصی‌ های استحقاقی سال بعد حداکثر تا 15 روز استفاده نمایند.
د ـ مرخصی بدون حقوق ـ پرسنل درشرایط خاص و ضروری می‌توانند حداکثر جمعا سه سال درطول خدمت از مرخصی‌بدون حقوق استفاده نمایند این مدت از لحاظ ترفیعات و بازنشستگی جز سنوات خدمتی محسوب نمی‌گردد.
هـ ـ مرخصی تشویقی ـ به مقتضای ابراز لیاقت وشایستگی ممکن است حداکثر تا 30 روز درطول سال به پرسنل مرخصی‌ تشویقی داده شود.
و ـ مرخصی مأموریت ـ پرسنلی که به منظور انجام مأموریت ‌های محوله از طرف سپاه حداقل به مدت سه ماه به خارج از محل‌خدمت و سکونت خود اعزام شوند می‌توانند علاوه بر مرخصی استحقاقی به ازای هر ماه حداکثر از 5 روز مرخصی‌مأموریت استفاده نمایند.
تبصره 1 ـ ترتیب استفاده از مرخصی‌های مذکور دربندهای این ماده‌، تعیین مناطق بد آب و هوا موضوع بند ( الف‌ ) این ماده‌و حدود اختیارات فرماندهان و مسئولین در دادن مرخصی‌ها به موجب آیین نامه‌ای است که توسط ستاد کل سپاه تهیه و به‌تصویب فرماندهی کل می‌رسد.
تبصره 2 ـ در شرایط جنگی و بحرانی و بسیج همگانی و درمواقعی که ضرورت ایجاب می‌نماید اعطا مرخصی و مدت آن‌ برطبق آیین نامه ‌ای است که توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل می‌رسد.
ماده 104 ـ غایب ـ غایب وضع پرسنلی است که بدون رعایت مقررات درمحل خدمت حاضر نشوند.
ماده 105 ـ فراری ـ فراری وضع پرسنلی است که مدت غیبت آنان درزمان صلح از 15 روزو درزمان جنگ از 5 روز تجاوزنماید.حقوق و مزایای این قبیل پرسنل از تاریخ غیبت قطع می‌گردد و پرسنل فراری پس از معرفی یا دستگیری بلافاصله ‌شروع به خدمت نموده و به اتهام فرار آنان برابر مقررات کیفری مربوطه رسیدگی می‌شود. وضعیت خدمتی پرسنل سپاه به‌استثنا پرسنل وظیفه که مرتکب فرار از خدمت شده‌اند به شرح زیر خواهد بود:
الف ـ در صورت صدور رای برایت با قرار منع پیگرد، ایام غیبت و فرار به انتساب تبدیل خواهد شد.
ب ـ در صورت محکومیت به مجازاتی که مستلزم اخراج از خدمت نباشد، ایام غیبت و فرار جز خدمت محسوب نمی‌گردد.
ج ـ در صورت محکومیت به مجازاتی که مستلزم اخراج از خدمت باشد از تاریخ قطعیت رای اخراج خواهند شد.
تبصره ـ هرگاه مدت فرار پرسنل بالغ بر 6 ماه گردد از زمان آغاز غیبت اخراج شده محسوب می‌گردند و پس ازآن برابرمقررات کیفری مربوطه محاکمه شده و فقط در صورت صدور رای برایت با قرار موقوفی تعقیب یامنع پیگرد حکم اخراج نیزکان ‌لم ‌یکن خواهد شد درصورتی که محاکمه غیابی انجام گردد پرسنل می‌توانند پس از حضور به حکم صادره اعتراض نموده‌و درصورت صدور رای برایت یا قرار موقوفی تعقیب یا منع پیگرد دررسیدگی مجدد، حکم اخراج آنان نیز کان‌لم‌یکن‌ می‌گردد.
ماده 106 ـ بازداشت ـ وضع پرسنلی است که به موجب قرارهای صادره از مراجع ذیصلاح قضایی تا صدور حکم قطعی درتوقیف به سر برده و یا برابر مقررات انضباطی در بازداشتگاه یا محل خدمتی تحت نظر باشند.
ماده 107 ـ منتظر خدمت ـ وضع پرسنلی است که برابر مقررات مربوطه به علت ارتکاب تخلفات انضباطی‌، باحفظ پست‌سازمانی به طور موقت از کار برکنار شده باشند.
تبصره ـ مدت انتظار خدمت پرسنل جز ایام خدمت برای ترفیع منظورنشده و تنها از نظر بازنشستگی محسوب می‌گردد.
ماده 108 ـ بدون کار ـ وضع پرسنلی است که به یکی از علل زیر بدون حفظ پست سازمانی موقتا ازکار برکنار می‌گردند:
الف ـ برابراحکام صادره از دادگاه‌های صالح زندانی شوند.
ب ـ به علت عدم پرداخت محکوم به یا بدهی منجر به صدور اجراییه‌، زندانی بشوند.
ج ـ به علت ارتکاب تخلفات انضباطی یا قرارهای صادره از مراجع ذیصلاح قضایی موقتا بدون کار شوند.
د ـ درصورتی که محکوم به اقامت اجباری یا ممنوع از اقامت درمحل معین بشوند.
تبصره 1 ـ چنانچه در محل اقامت پرسنل مشمول بند ( د ) یکی از مراکز سپاه وجود داشته باشد سپاه درصورت نیاز می‌تواند آنان را به جای بدون کاری درآن محل حاضر به خدمت نماید.
تبصره 2 ـ مدت بدون کاری پرسنل جز ایام خدمت برای ترفیع منظور نشده و تنها از نظر بازنشستگی محسوب می‌گردد.
تبصره 3 ـ محکومیت‌ها به میزانی که مشمول عفو، آزادی مشروط‌، تعلیق اجرای مجازات‌، تأخیراجرای حکم یا حبس یاخدمت قرار می‌گیرد باعث بدون کاری نخواهد شد.
ماده 109 ـ منتسب ـ وضعیت پرسنلی که دریکی ازحالت‌های زیر از رده خدمتی خود منفک گردیده و حسب مورد دراختیارپرسنلی نیرو یا سازمان مربوطه یا ستاد کل سپاه یا ستاد کل یا وزارت قرار می‌گیرند، مدت انتساب جز مدت خدمت برای ‌ترفیع منظور می‌گردد:
الف ـ پرسنلی که به واسطه حذف یا انحلال محل سازمانی به طور موقت بدون شغل شوند تا سه ماه نیرو یا سازمان مربوطه‌ موظف است ظرف این مدت وضعیت شغلی این قبیل پرسنل را روشن نماید.
ب ـ پرسنلی که به دست دشمنان خارجی اسیر گردیده یا توسط ضد انقلابیون یا اشرار یا سارقین و یا قاچاقچیان به گروگان ‌گرفته شده باشند برای تمام مدت اسارت یا در گروگان بودن و حداکثر تا 6 ماه پس ازآزادی‌، نیرو یاسازمان مربوطه موظف ‌است ظرف مدت مذکور وضعیت این قبیل پرسنل را روشن نماید.
ج ـ پرسنل مفقودالاثر که درنبردبا دشمنان خارجی یا رویارویی با ضد انقلابیون یا اشرار یا سارقین مسلح و یا قاچاقچیان ‌ناپدید شده و وضع آنان نامعلوم است تا تعیین وضعیت و پرسنلی که بنا به عللی غیر از موارد فوق ناپدید می‌شوندحداکثر به‌مدت 6 ماه‌.
د ـ پرسنلی که به لحاظ بیماری بیش از 4 ماه بستری می‌گردند حداکثرتا یک سال و جانبازان موضوع بند( ح‌ ) ماده 121 این‌قانون حداکثر تا دو سال‌.
تبصره 1 ـ پرسنل مأمور و مأمور به خدمت بیش از 6 ماه و همچنین پرسنلی که در طول خدمت به دوره‌های آموزشی بیش‌از6 ماه اعزام می‌گردند درحکم منتسب خواهندبود.
تبصره 2 ـ احتساب مدت انتساب پرسنل موضوع بند ( ج‌ ) این ماده برای ترفیع منوط به تعیین تکلیف آنان خواهد بود.

فصل پنجم ـ تکالیف انضباطی پرسنل‌ ، تشویقات ، تنبیهات و چگونگی رسیدگی به شکایات‌


ماده 110 ـ پرسنل سپاه از نظر امور انضباطی تابع آیین نامه ‌ای می‌باشند که تکالیف انضباطی پرسنل نوع و میزان تشویقات وتنبیهات انضباطی و حدود اختیارت فرماندهان و مسئولان در زمینه اعمال آنها را در حدود مقرر دراین قانون تعیین می‌نماید.
آیین نامه انضباطی فوق توسط ستاد کل سپاه تهیه وپس ازتصویب فرماندهی کل به مورد اجرا گذارده می‌شود.
ماده 111 ـ پرسنل به مقتضای ابراز لیاقت وشایستگی به شرح زیر تشویق می‌گردند:
الف ـ تشویق شفاهی‌.
ب ـ تشویق کتبی‌.
ج ـ تشویق دردستور قسمتی‌.
د ـ تشویق دردستور نیرو یا سازمان‌
هـ ـ تشویق درفرمان همگانی سپاه‌.
و ـ مرخصی تشویقی‌.
ز ـ پاداش و جوایز.
ح ـ اعطای نشان‌.
ط ـ رفع تنبیهات‌.
ی ـ ارشدیت‌.
ک ـ اعطای بورسیه آموزش تحصیلی‌.
تبصره ـ دادن ارشدیت به پرسنلی که از خود رشادت‌، شجاعت‌، فداکاری‌ ، تلاش‌ ، ابتکار و خلاقیت فوق العاده ارزنده نشان‌می‌دهند تابع شرایط عمومی ترفیعات نبوده و با پیشنهاد فرماندهان یا مسئولان مربوطه و تصویب مقامات مصرحه و ماده 87این قانون خواهدبود.
ماده 112 ـ تنبیهاتی که به علت تخلف پرسنل اعمال می‌شود به شرح زیر است‌:
الف ـ توبیخ شفاهی‌.
ب ـ توبیخ کتبی‌.
ج ـ توبیخ در دستور قسمتی‌.
د ـ توبیخ در دستور نیرو یا سازمان‌.
هـ ـ توبیخ در فرمان همگانی سپاه‌.
و ـ اضافه خدمت حداکثر به مدت یک ماه برای پرسنل وظیفه‌.
ز ـ خدمت شبانه روزی درقسمت حداکثر به مدت 30 روز.
ح ـ بازداشت غیرقابل تمدیددر بازداشتگاه حداکثر تا 30 روز.
ط ـ کسر حقوق به میزان یک پنجم و حداکثربه مدت 4 ماه‌.
ی ـ انتظار خدمت حداکثر به مدت 6 ماه‌.
ک ـ بدون کاری حداکثربه مدت 3 ماه‌.
ل ـ محرومیت از ترفیع به مدت محدودو حداکثر تا 2 سال درزمان صلح و 4 سال درزمان جنگ‌.
م ـ تنزیل درجه یا رتبه برای مدت محدود یا دایم‌.
ن ـ معافیت از خدمت‌.
س ـ بازخریدی‌.
ع ـ اخراج از خدمت‌.
تبصره 1 ـ درصورتی که تنزیل درجه یا رتبه برای مدت محدوداعمال شده‌، پس ازانقضای مدت مزبور پرسنل موردتنبیه بادرجه یا رتبه قبل از تنبیه با همان سابقه به خدمت ادامه داده و ترفیعات بعدی آنان براساس درجه یا رتبه مزبور خواهد بودولی درصورتی که تنزیل درجه یا رتبه به طور دایم اعمال شود پرسنل مورد تنبیه پس از طی حداقل مدت توقف دردرجه یارتبه تنبیهی با احتساب مدت خدمت دردرجه یا رتبه قبل از تنزیل‌، به درجه یا رتبه بالاتر نایل شده و ترفیعات بعدی آنان طبق‌مقررات این قانون خواهد بود.
تبصره 2 ـ تنبیهات محرومیت از ترفیع وتنزیل درجه یا رتبه پرسنل منوط به تصویب مقامات مندرج درماده 87 این قانون ‌می‌باشد.
ماده 113 ـ سپاه پرسنلی را که فاقد صلاحیت‌های پاسداری مندرج در ماده 16 این قانون شوند، بر طبق آیین نامه‌ای که توسط ‌ستاد کل سپاه با هماهنگی نمایندگی ولی فقیه در سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل می‌رسد، اخراج یا معاف از خدمت یاباز خرید می‌نماید.
ماده 114 ـ رسیدگی به تخلفات پرسنلی که فرمانده نیرو یا رییس سازمان مربوطه برای آنها پیشنهاد معافیت از خدمت یا اخراج از خدمت می‌دهد و همچنین رسیدگی به شکایات پرسنل از رده‌های بالاتر در امور خدمتی درهیات‌ های بدوی مرکب‌از اعضای زیربه عمل می‌آید:
الف ـ فرمانده یا جانشین نیرو یا سازمان مربوطه به عنوان رییس هیات‌.
ب ـ مسئول دفتر نمایندگی ولی فقیه یا جانشین وی در نیرو یا سازمان مربوطه‌.
ج ـ معاون نیروی انسانی نیرو یا سازمان به عنوان دبیر هیات‌.
د ـ مسئول بازرسی یا جانشین وی در نیرو یاسازمان مربوطه‌.
هـ ـ مسئول حفاظت اطلاعات یا جانشین وی درنیرو یا سازمان مربوطه‌.
و ـ مدیریت قضایی یا جانشین وی درنیرو یاسازمان مربوطه‌.
ز ـ نماینده سازمان قضایی نیروهای مسلح‌.
تبصره 1 ـ چنانچه پرسنل متخلف یا شاکی جمعی وزارت‌، ستادکل سپاه یا ستادکل باشند، مقامات همطراز وزارت‌ ، ستاد کل‌ سپاه یا ستادکل هیأت را تشکیل خواهند داد و پیشنهاد تنبیهات فوق الذکر نیز به وسیله وزیر یا روسای ستاد کل و ستادکل سپاه‌ به هیأت ارایه خواهدشد.
تبصره 2 ـ جلسات هیأت با حضور دوسوم اعضا رسمیت یافته و تصمیمات آنان با اکثریت آرا حاضرین معتبر بوده و آرا آنان در خصوص معافیت از خدمت و اخراج از خدمت پرسنل نظامی تا درجه ستوان سومی و کارمندان تا رتبه 15 قطعی و لازم ‌الاجرا است‌.
تبصره 3 ـ هیأت‌های رسیدگی می‌توانند از اشخاص که ضروری تشخیص می‌دهند به منظور اظهار نظر دعوت نمایند، لیکن ‌حق رای منحصر به اعضا هیأت است‌.
تبصره 4 ـ دعوت از شخص متخلف جهت استماع دفاعیات وی در جلسات رسیدگی الزامی است لکن در صورتی که دوباره‌بدون عذرموجه در جلسات هیأت حضور نیابد این حق از وی سلب می‌گردد.
تبصره 5 ـ حداقل یک هفته قبل ازتشکیل جلسه رسیدگی‌، موضوع تخلف و دلایل مربوطه‌، به تمامی اعضا هیأت و همچنین‌شخص متخلف کتبا اعلام می‌گردد.
تبصره 6 ـ دبیر هیأت موظف است نتیجه رسیدگی را حداکثر ظرف 10 روز به مراجع ذیربط و متخلف اعلام و همچنین‌مهلت و نحوه اعتراض وی به رای هیأت را در مواردی که اعتراض پذیرفته است به وی ابلاغ نماید.
تبصره 7 ـ پرسنل معترض به تصمیمات هیأت مذکور می‌بایست ظرف مدت یک ماه از تاریخ ابلاغ اعتراض کتبی خود را به‌دبیر خانه هیأت عالی امور انضباطی سپاه تحویل و ی ابا پست سفارشی ارسال نمایند.
ماده 115 ـ رسیدگی به تخلفات پرسنل نظامی از درجه ستوان دومی و کارمندان از رتبه 16 و به بالا که فرمانده نیرو، روسای‌ سازمان ‌ها ، ستادکل‌، ستادکل سپاه و وزیر برای آنها پیشنهاد معافیت از خدمت یا اخراج می‌دهند و همچنین رسیدگی به‌شکایات پرسنل از فرماندهان و روسای ستاد نیروها و جانشینان آنان و معاونت‌های ستادکل سپاه و نیز تخلفات آنها بررسی ‌آرا مورد اعتراض واقع شده هیأت‌های بدوی‌، در هیأت عالی انضباطی در ستاد کل سپاه مرکب از اعضا زیر به عمل می‌آید:
الف ـ فرمانده کل سپاه یا جانشین وی به عنوان رییس هیات‌.
ب ـ نماینده ولی فقیه درسپاه یا جانشین وی‌.
ج ـ معاون نیروی انسانی ستادکل سپاه به عنوان دبیر هیات‌.
د ـ معاون بازرسی ستادکل سپاه‌.
هـ ـ مسئول حفاظت اطلاعات سپاه‌.
و ـ مدیریت قضایی ستادکل سپاه‌.
ز ـ رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح‌.
تبصره ـ وزیر و رییس ستادکل‌، یا معاونان آنان‌، روسای سازمان‌های عقیدتی سیاسی و حفاظت اطلاعات مربوط حسب‌مورد درهیأت عالی امور انضباطی با حق رای شرکت می‌نمایند.
ماده 116 ـ اعمال تنبیهات مذکور در این فصل به وسیله فرماندهی کل منوط به رعایت مقررات این فصل نمی‌باشد.
ماده 117 ـ پرسنل وظیفه در دوران احتیاط و ذخیره که دراحضار و فراخوانی‌ها و شرکت در دوره‌های آموزشی و بازآموزی‌ مطروحه در این قانون خودداری می‌نماید مشمول مقررات مذکور در ماده 10 قانون خدمت وظیفه عمومی می‌باشد و درطول خدمت بر حسب نوع همکاری تابع مقررات انضباطی نیروی به کار گیرنده می‌باشد.
تبصره ـ افراد بسیجی درطول ‌آموزش ‌ها و خدمت مذکور دراین قانون تابع مقررات انضباطی سپاه می‌باشند.
ماده 118 ـ بر اساس اصل 172 قانون اساسی جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی پرسنل سپاه درمحاکم نظامی‌رسیدگی می‌گردد ولی جرایم عمومی آنهادر محاکم عمومی رسیدگی می‌شود.
تبصره ـ به منظور تسریع دررسیدگی به جرایم نظامی و تخلفات مشمول مقررات کیفری در زمان جنگ‌، قوه ‌قضاییه مکلف ‌است نسبت به تشکیل دادگاه‌های نظامی در مناطق عملیاتی مورد نیاز بنا به تشخیص فرماندهی کل اقدام نماید.

فصل ششم ـ پایان خدمت‌


ماده 119 ـ خدمت پرسنل سپاه به یکی از صور زیرپایان می‌یابد:
الف ـ شهادت‌.
ب ـ جانبازشدن‌.
ج ـ معلولیت‌.
د ـ بازنشستگی‌.
هـ ـ بازخریدی‌.
و ـ انتقال‌.
ز ـ فوت‌.
ح ـ استعفا.
ط ـ معافیت از خدمت‌.
ی ـ اخراج‌.
تبصره ـ خاتمه عضویت بسیجیان عادی و فعال تابع در دستورالعملی است که توسط ستادکل سپاه تهیه و به تصویب ‌فرماندهی کل خواهد رسید.
ماده 120 ـ پرسنل درموارد زیر شهید و یا درحکم شهید محسوب می‌شوند:
الف ـ کشته شدن یا فوت درمیدان نبرد به سبب ماموریت‌.
ب ـ کشته شدن یا فوت در هرگونه ماموریت رزمی یا جنگی یا ویژه و در طول رفت و برگشت به سبب ماموریت‌.
ج ـ کشته شدن یا فوت دراسارت دشمن یا گروگان ضد انقلاب یا اشرار یا سارقین و یا قاچاقچیان‌.
د ـ کشته شدن درهرگونه حملات زمینی ‌، هوایی ‌، دریایی دشمن‌.
هـ ـ کشته شدن یا فوت در رفت و برگشت ازمنطقه عملیاتی تا محل مرخصی‌.
و ـ کشته شدن توسط اشرار،سارقین مسلح و قاچاقچیان به سبب ماموریت‌.
ز ـ کشته شدن توسط ضد انقلاب و یا به سبب عملیات خرابکاری عوامل دشمن‌.
ح ـ کشته شدن درهرگونه آموزش‌های رزمی و عملیات مانوری‌.
ط ـ کشته شدن حین آزمایش و تحقیقات و تولید درزمینه اسلحه و مهمات و وسایل جنگی و خنثی سازی یا پاکسازی موادمنفجره و محترقه و شیمیایی به سبب ماموریت‌.
ی ـ کشته شدن به سبب خدمت از طریق سوقصد اعم از اینکه درایام خدمت ویا غیر خدمت باشد.
ک ـ فوت براثر جراحات‌، صدمات و بیماری‌های حاصله از موارد مندرج در بندهای بالا، مشروط بر اینکه جراحات یاصدمات مذکور علت فوت باشد.
تبصره ـ منظور از ماموریت‌های مندرج دراین ماده کلیه وظایفی است که تحت همین عنوان به پرسنل اعم از انفرادی یا دسته‌جمعی از طرف رده مربوطه واگذار می‌شود.
ماده 121 ـ پرسنلی که یک یاچند عضو خود و یا بخشی از آن رابرای همیشه از دست دهند یا بیش ازیک سال به منظور درمان ‌بستری گردند، یا به علت فقدان سلامتی ‌، تمام یا بخشی از توان خودرا از دست بدهند و تایک سال کارایی خود را به دست ‌نیاورند ، چنانچه به سبب یکی از موارد مذکور در ماده 120 این قانون چنین وضعیتی برای آنان به وجود آمده باشد جانباز ودر سایر موارد معلول نامیده شده و از نظر وضعیت خدمتی مشمول یکی از بندهای زیرخواهند شد:
الف ـ پرسنلی که خسارت وارده برعضو یا اعضا آنان و یامیزان کارایی از دست رفته ایشان جزیی بوده و امکان ادامه خدمت‌بدون مشقت برای آنان وجود داشته باشد به خدمت ادامه خواهند داد.
ب ـ پرسنلی که خسارت وارده بر عضو یا اعضای آنان و یا میزان کارایی از دست رفته ایشان درحدی باشد که ادامه خدمت ‌برای آنان توام با مشقت باشد، لکن شخصا مایل به ادامه خدمت باشند به خدمت ادامه می‌دهند و درصورت عدم تمایل تایک سال منتسب و پس از آن بازنشسته می‌شوند.
ج ـ پرسنلی که خسارت وارده بر عضو یا اعضا آنان و یا میزان کارایی از دست رفته ایشان درحدی باشد که امکان ادامه خدمت‌را از آنان سلب نماید و پرسنلی که بیش از دو سال بستری باشند و نتوانند ادامه خدمت دهند بازنشسته می‌شوند.
تبصره 1 ـ تشخیص تطبیق وضعیت پرسنل با مفاد این ماده و بندهای آن از نظر پزشکی بر عهده کمیسیون عالی پزشکی سپاه‌خواهد بود.
تبصره 2 ـ پرسنلی که براساس این ماده بازنشسته می‌گردند چنانچه حداکثر تا پنج سال پس از بازنشستگی سلامت خود را به‌نحوی بازیابند که به تشخیص کمیسیون عالی پزشکی امکان ارجاع شغل به آنان وجود داشته باشد در صورتی که واجدصلاحیت اعاده به خدمت باشند با تمایل شخصی و با تصویب مقامات مذکور درماده 87 این قانون با درجه یا رتبه قبل‌ازبازنشستگی به خدمت اعاده می‌گردند.
ماده 122 ـ جانبازان به تناسب آسیب وارده به ازای هر درصد جانبازی بالاتر از ده درصد از یک ماه ارشدیت و حداکثر تا یک ‌درجه‌، برخوردار می‌گردند.
تبصره ـ تعیین درصد جانبازی بر عهده کمیسیون عالی پزشکی سپاه و بر طبق آیین نامه‌ ای خواهد بود که باتوجه به آیین نامه‌مشابه دربنیاد جانبازان توسط ستاد کل سپاه تهیه و به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.
ماده 123 ـ پرسنل کادرثابت سپاه با داشتن سی سال خدمت یا شصت سا ل سن بازنشسته می‌شوند.
تبصره 1 ـ پرسنلی که 15 سال خدمت در سپاه داشته باشند می‌توانند شخصا تقاضای بازنشستگی نمایند، قبول یا درتقاضای آنان موکول به نظر نیرو یاسازمان مربوطه می‌باشد و صرف تقاضای بازنشستگی رافع مسوولیت ‌های محوله آنان‌نمی‌گردد.
تبصره 2 ـ درصورتی که پرسنل در طول اجرای تنبیه تنزیل درجه یا رتبه‌، بازنشسته شوند با درجه یا رتبه تنبیهی بازنشسته ‌خواهند شد.
تبصره 3 ـ تصویب بازنشستگی با رعایت مقررات این قانون به عهده مقامات مندرج درماده 87 این قانون خواهد بود.
ماده 124 ـ درمواقع ضرورت ودرصورت تمایل پرسنل‌، بازنشستگی پرسنل کادر ثابت نظامی تا درجه سرتیپ دومی و کلیه‌ کارمندان حداکثر تا سه سال بنا به پیشنهاد فرمانده نیرو یا سازمان و تصویب هیأت مذکور درماده 115 این قانون و پرسنل کادر ثابت نظامی با درجه سرتیپی و بالاتر حسب مورد باپیشنهاد رییس ستادکل ‌، فرمانده کل سپاه‌ ، وزیر و تصویب فرماندهی کل به ‌تعویق خواهد افتاد.
تبصره ـ هیأت مذکور درماده 115 این قانون می‌تواند فقط یکبار دیگر حداکثر سه سال با تعویق بازنشستگی پرسنل یاد شده‌موافقت نماید.
ماده 125 ـ پرسنلی که درمشاغل سخت و زیان آور خدمت می‌کنند با داشتن حداقل 20 سال خدمت به تناسب خدمت طبق ‌آیین نامه‌ ای که به وسیله ستاد کل سپاه و با هماهنگی وزارت تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید بازنشسته می‌شوند.
تبصره ـ پرسنل زن باداشتن حداقل 20 سال خدمت می‌توانند بازنشسته شوند.
ماده 126 ـ سپاه می‌تواند درموارد ضرورت و درصورت نیاز پرسنل بازنشسته کادر ثابت نظامی تا درجه سرتیپ دومی و کلیه‌ کارمندان را که صلاحیت اعاده به خدمت داشته باشند با تمایل شخصی و با تصویب هیأت مذکور درماده 115 این قانون به‌مدت حداکثر سه سال و از درجه سرتیپی و بالاتر حسب مورد با پیشنهاد رییس ستادکل ‌، فرماندهی کل سپاه ،وزیر و تصویب ‌فرماندهی کل بادرجه قبل از بازنشستگی به خدمت اعاده نماید.
تبصره 1 ـ هیأت فوق می‌تواند مدت یادشده رابرای یکبار دیگر به مدت حداکثر سه سال تمدید نماید.
تبصره 2 ـ تقاضای بازنشستگی مجدد قبل از انقضای مدت فوق ممنوع است‌، لیکن سپاه می‌تواند قبل از انقضای مدت‌مزبور آنان را مجددا بازنشسته نماید.
ماده 127 ـ سپاه می‌تواند از پرسنل بازنشسته مشمول این قانون و سایر بازنشستگان دولت با حفظ وضعیت حقوق بازنشستگی به صورت خرید خدمت استفاده نماید.
تبصره ـ آیین نامه اجرایی این ماده توسط وزارت با هماهنگی ستاد کل سپاه و سازمان امور اداری و استخدامی کشور تهیه وبه تصویب فرماندهی کل می‌رسد.
ماده 129 ـ پرسنل بازنشسته حق استفاده از لباس مخصوص نظامی را نداشته‌، مگر در موارد خاص که استفاده ازلباس نظامی ‌توسط فرماندهی کل سپاه مشخص می‌گردد.
ماده 129 ـ پرسنل سپاه پس از انجام خدمت به میزان حداقل دو برابر مدت آخرین دوره آموزشی بعد از اتمام آن دوره‌، درصورتی که حداقل پنج سال بیش از مجموع سنواتی که به هزینه سپاه تحصیل کرده‌اند سابقه خدمت داشته باشند، می‌توانندتقاضای بازخرید شدن نمایند. تصویب این تقاضا با نظر نیرو ویا سازمان ذیربط‌، منوط به تصویب مقامات مندرج در ماده 87این قانون خواهد بود.
ماده 130 ـ سپاه می‌تواند درصورت نیاز پرسنل بازخرید شده‌ای راکه صلاحیت اعاده به خدمت داشته باشند و از مدت‌برکناری آنان بیش از پنج سال نگذشته باشد به تقاضای شخصی و حسب مورد با تصویب مقامات مندرج درماده 87 این‌قانون فقط برای یکبار با درجه یارتبه وسابقه خدمت قبلی به خدمت اعاده نمایند. این قبیل پرسنل باید وجوهی را که بابت بازخریدی سوابق خدمت دریافت داشته‌اند مسترد دارند.
ماده 131 ـ درصورت درخواست بالاترین مقام یکی از وزارتخانه ‌ها، موسسات دولتی یا وابسته به دولت یا نهادهای انقلاب ‌اسلامی پرسنل با تمایل شخصی و با تصویب مقامات مذکور درماده 87 این قانون منتقل می‌گردند.
تبصره 1 ـ درزمان جنگ و شرایط بحرانی و مواقعی که احتمال بروز جنگ وجود دارد، انتقال پرسنل با تصویب فرماندهی‌کل امکان ‌پذیر است ودرشرایط مزبور و در صورت تصویب فرماندهی کل‌ ، وازتخانه ‌ها یا سازمان‌های مربوطه موظفند پرسنل ‌منتقل شده را به سپاه مأمور نمایند که در این صورت فرد با آخرین درجه یا رتبه‌ای که انتقال پیدا کرده است خدمت خواهدنمود.
تبصره 2 ـ پرسنلی که از سپاه منتقل شده‌اند و متقاضی اعاده به خدمت در سپاه هستند درصورت داشتن کارایی و صلاحیت‌لازم با تصویب مقامات مندرج در ماده 87 این قانون به خدمت اعاده می‌گردند. نحوه احتساب سنوات خدمتی و ترفیعاتی این‌قبیل افراد مطابق آیین نامه‌ای است که به تصویب فرماندهی کل می‌رسد.
ماده 132 ـ پرسنلی که به یکی از بیماریهایی که قانون شرایط ویژه ‌ای برای مستخدمین مبتلابه آنها پیش‌بینی نموده است ازقبیل سل و سرطان مبتلا شوند از تسهیلات آن قوانین برخوردار خواهند شد.
ماده 133 ـ موارد فوت درحین انجام وظیفه یا به سبب آن غیر از موارد مذکور درماده 120 این قانون به شرح زیر است‌:
الف ـ فوت درمحل خدمت و همچنین درحال رفت و برگشت یا خارج از محل خدمت در ارتباط با ماموریت‌.
ب ـ فوت در طول ماموریت از لحظه ابلاغ تا خاتمه ماموریت درارتباط باماموریت‌.
ج ـ چنانچه پرسنل درساعات خدمت یا به سبب امور خدمتی یا درطول ماموریت بیمار شده و یا دراثر حوادث و سوانح‌مصدوم و مجروح گردیده و بعدا فوت شوند.
د ـ فوت دراثر بیماری‌های ناشی ازموقعیت یا شرایط خاص خدمتی‌.
هـ ـ فوت دررفت و برگشت از مرخصی‌.
تبصره ـ فوت درغیر از موارد مذکور در این ماده و ماده 120 این قانون‌، فوت عادی محسوب می‌گردد.
ماده 134 ـ برای تشخیص شهید، جانباز، فوت درحین انجام وظیفه یا به سبب آن‌، فوت عادی و همچنین تشخیص مواردمختلف معلولیت حسب مورد درستادکل سپاه‌، وزارت‌، نیروها و سازمان‌های مربوطه کمیسیون‌هایی مرکب از اعضازیرتشکیل می‌گردد،
الف ـ نماینده ولی فقیه یانماینده وی‌.
ب ـ معاون نیروی انسانی یا جانشین وی‌.
ج ـ مسئول حفاظت اطلاعات یا جانشین وی‌.
د ـ نماینده فرمانده یگان یا سازمان مربوطه‌.
هـ ـ مسئول بازرسی یا جانشین وی‌.
و ـ مدیریت قضایی یا جانشین وی‌.
ز ـ مدیریت امور ایثارگران یا جانشین وی‌.
ح ـ یک نفر پزشک (مسئول بهداری مربوط یا جانشین وی‌)
ماده‌ـ چنانچه نظریه کمیسیون مندرج در ماده 134 این قانون ظرف مدت یک ماه از تاریخ ابلاغ مورد اعتراض جانباز یامعلول یا یکی از وراث شهدا یا متوفی قرار گیرد صدور رای نهایی بر عهده کمیسیون تجدید نظر که از مقامات زیر تشکیل‌ می‌گردد، می‌باشد:
الف ـ معاون نیروی انسانی ستاد کل سپاه یا جانشین وی‌.
ب ـ نماینده‌ولی فقیه در سپاه یانماینده وی‌.
ج ـ مسئول حفاظت اطلاعات سپاه یا جانشین وی‌.
د ـ مسئول بهداری ستاد کل سپاه یا جانشین وی‌.
هـ ـ مدیریت قضایی ستاد کل سپاه یا جانشین وی‌.
و ـ رییس سازمان بازنشستگی سپاه یاجانشین وی‌.
ز ـ معاون نیروی انسانی نیرو یا سازمان مربوط یا جانشین وی‌.
ح ـ مدیریت امور ایثارگران ستاد کل سپاه‌.
تبصره ـ در مواردی که پرونده مربوط به پرسنل جمعی ستاد کل یا وزارت باشد حسب مورد نماینده مربوط در کمیسیون با حق رای حاضر می‌شود.
ماده 136 ـ استعفا پرسنل در صورت تقاضای شخصی وطی دو برابرمدت تحصیل و حداقل مدت خدمت که در قرارداداستخدامی تعیین می‌گردد و از 5 سال کمتر نمی‌باشد با تصویب مقامات مذکور در ماده 87 این قانون انجام می‌پذیرد.
تبصره‌ـ در موارد استثنایی و عسر و حرج پرسنل قبل از مدت یاد شده در این ماده استعفای پرسنل با تقاضای شخصی آنان‌با پیشنهاد فرمانده نیرو یا سازمان مربوط و تصویب هیأت موضوع ماده 115 این قانون صورت می‌گیرد و درصورت تصویب ‌استعفا افراد مستعفی به شرح زیر موظفند هزینه‌های آموزشی را پرداخت نمایند:
الف ـ محصلین دوره‌های آموزشی بدو خدمت در سپاه‌، ستاد کل و وزارت و سازمان وابسته به آنها. یا به هزینه آنها به میزان‌دو برابر کل هزینه‌های مدت تحصیل‌.
ب ـ پرسنلی که علاوه ‌بر سنوات آموزشی مدتی خدمت نموده‌اند به میزان یک دوم مدت مزبور از پرداخت هزینه سنوات‌آموزشی معاف می‌باشد.
تبصره 2 ـ در محاسبه مبلغی که برای تحصیل پرسنل صرف شده است کمک هزینه تحصیلی‌ ، حقوق مزایای پرداختی به آنان‌در مدت تحصیل‌، هزینه‌های جاری تحصیل در مراکز آموزشی‌ ، وجوهی که بابت شهریه به موسسه‌ های آموزشی پرداخت‌شده است‌، فوق العاده مأموریت آموزشی در داخل یا خارج از کشور و هزینه نوشت ‌افزار و تهیه مدارک تحصیلی‌، خوراک و پوشاک منظور می‌گردد.
ماده 137 ـ تصویب استعفا در زمان جنگ و شرایط بحرانی و مواقعی که احتمال وقوع جنگ وجود دارد در اختیار فرماندهی‌کل می‌باشد.
ماده 138 ـ پرسنل مستعفی درصورت نیاز سپاه با تقاضای شخصی و داشتن صلاحیت اعاده به خدمت و درصورتی که مدت ‌انفصال آنان بیش از 5 سال نباشد با تصویب مقامات مذکور در ماده 87 این قانون براساس در جه یا رتبه و سابقه خدمت قبل‌از استعفا و وضعیت فعلی آنها در چارچوب این قانون فقط برای یک بار به خدمت اعاده می‌شوند. این قبیل پرسنل باید وجوهی را که در زمان استعفا دریافت داشته‌اند مسترد نمایند متقابلا وجوهی را که پرداخت نموده‌اند به آنان بازگردانده‌می‌شود.
ماده‌ـ پرسنلی که پس ازطی 2 برابر حداقل مدت توقف در درجه یا رتبه صلاحیت نیل به درجه یا رتبه بالاتر را نداشته‌باشند و همچنین پرسنلی که فاقد توانایی لازم برای انجام وظایف متناسب با درجه یا رتبه وتخصص مربوطه باشند، و نیزپرسنلی که ادامه خدمت آنها به مصلحت سپاه نبوده و در حد اخراج نیز نباشند حسب مورد به تشخیص هیأت‌های موضوع‌ مواد 114 و 115 این قانون از خدمت معاف می‌گردند و چنانچه حداقل 20 سال سابقه خدمت داشته باشد بازنشسته ‌می‌شوند و در غیراین صورت براساس مقررات این قانون بازخرید می‌گردند.
ماده‌ـ سپاه می‌تواند در موارد حذف و یا تعدیل سازمان پرسنل مربوط را مشروط براینکه در سازمان‌های دیگر سپاه‌شغل مناسبی برای آنان وجود نداشته باشد با داشتن حداقل 15 سال سابقه خدمت بازنشسته و یا درصورت تمایل بازخرید وکمتر از 15 سال را بازخرید نماید.
به مدت خدمت مشمولین این ماده فقط از نظر احتساب وجوه بازخریدی و حقوق بازنشستگی 5 سال اضافه می‌گردد، لیکن‌در هر صورت سنوات موثر در حقوق بازنشستگی آنها از 30 سال بیشتر نخواهد بود.
تبصره 1 ـ دولت موظف است کسور مربوط به سنوات اضافه شده را در بودجه سالیانه سپاه منظور نماید.
تبصره 2 ـ حذف یا تعدیل سازمان منوط به تصویب فرماندهی کل می‌باشد.
ماده 141 ـ تصویب بازنشستگی و بازخریدی موضوع مواد 139 و 140 این قانون به عهده مقامات مذکور در ماده 87 این‌قانون خواهد بود.
ماده 142 ـ پرسنل در موارد زیر با حکم دادگاه صالح و یا رای کمیسیون امور انضباطی موضوع ماده 115 این قانون اخراج‌می‌گردند:
الف ـ از دست دادن صلاحیت پاسداری برای ادامه خدمت‌.
ب ـ ارتکاب تخلفات انضباطی که موجب اخراج از خدمت می‌شود.
ج ـ ارتکاب جرایمی که علاوه بر مجازات موجب اخراج فرد از سپاه می‌شود.